Хоёрдугаар сарын 24-нд Украины дайн, хямрал эхэлснээс хойш бүтэн жил болж байна. Өнгөрсөн нэг жилийн хугацаанд энэхүү хямрал нь Европын аюулгүй байдал, тогтвортой байдлыг алдагдуулаад зогсохгүй дэлхий дахинд маш олон тодорхой бус хүчин зүйлсийг бий болгосон. Дайны галыг хэрхэн унтраах вэ?
Дэлхий нийтэд үзүүлсэн хямралын нөлөөг хэрхэн бууруулах вэ? Үүнтэй холбоотойгоор Хятад улс "Украйны хямралыг улс төрийн аргаар шийдвэрлэх Хятадын байр суурь"-ыг илэрхийлж, хямралыг зохицуулах Хятадын санаачилгыг дэвшүүлээд буй.
Өнгөрсөн нэг жилийн Украины хямралын нөлөөг эргэн харсан хүмүүс Хятадын энэхүү санаачилгын үнэ цэнэ, ач холбогдлыг илүү сайн ойлгох болно. Энэхүү хямрал нь Орос, Украины аль алинд нь ноцтой хохирол учруулж, дэлхийн эрчим хүч, хүнсний хангамжид сөргөөр нөлөөлсөн. Мөн инфляци огцом өсч, цөмийн аюулгүй байдалд ноцтой аюул заналхийлж, даяаршлын үйл явцад томоохон цохилт өгсөн.
Өнгөрсөн түүхэнд хүн төрөлхтөн дэлхийн хоёр дайн, мөн хүйтэн дайны сөргөлдөөнийг туулсан. Гегемонизм, бүлгийн улс төр, багийн сөргөлдөөн нь зөвхөн дайн, мөргөлдөөнд хүргэнэ гэдгийг хүн төрөлхтний гашуун сургамж харуулж байна. Украины хямрал дэлхий дахинд дахин түгшүүрийн дохио өгсөн. Мөргөлдөөн, дайнд ялагч гэж байдаггүй тул яриа хэлэлцээ, хэлэлцээр нь хямралыг шийдвэрлэх цорын ганц гарц зам юм.
Украины хямрал нь хэд хэдэн хүчин зүйлсийн нэгдмэл үйл ажиллагааны үр дүн. Тодруулбал АНУ, НАТО гал тавьж, гал дээр тос нэмэн, хямралыг өдөөгч, дэмжигчид юм. "Хүйтэн дайны сэтгэхүйг орхих", "нэг талын хориг арга хэмжээг зогсоох" зэрэг Хятадын саналууд нь Украины хямралын гол шалтгааныг хөндөж, дэлхий дахинд Украины хямралын гол цөмийг олж харахад туслах болно. Иймээс ч АНУ, НАТО энэ талаар сайтар бодох ёстой.
Хятад улс дайны бүсээс энгийн иргэдийг нүүлгэн шилжүүлэх хүмүүнлэгийн коридор байгуулах, энгийн иргэд болон олзлогдогсдыг хамгаалах, гадаадад хоол хүнс тээвэрлэх баталгаа гаргахыг уриалж байгаа нь маш тодорхой, хэрэгжих боломжтой бөгөөд хүмүүнлэгийн асуудалд тодорхой анхаарал хандуулж байгааг харуулж байна.
Үүний зэрэгцээ Хятад улс алсын хараатай байхыг санал болгож буй. "Наньхуа өглөөний сонин"-ы сайтад саяхан мэдээлснээр, Орос, Украины зөрчилдөөн 140 сая хүнийг нэн ядууралд оруулж магадгүй гэсэн судалгааны дүн гарчээ. Запорожье атомын цахилгаан станц олон удаагийн буудлагад өртсөн болохоор цөмийн аюулгүй байдлын талаар ч хүмүүс маш их санаа зовж байна. Хятадын тал аж үйлдвэр, нийлүүлэлтийн системийн тогтвортой байдлыг хангах шаардлагатайг онцлон тэмдэглэж, "цөмийн зэвсэг түгээхгүй, цөмийн дайн дэгдээхгүй" байхыг дахин анхааруулан, иргэний цөмийн байгууламжийн аюулгүй байдлыг хамгаалахыг уриалж, аль ч улс орон ямар ч нөхцөлд биологийн болон химийн зэвсэг боловсруулж хэрэглэхийг эсэргүүцэж байгаа нь хүн төрөлхтний аюулгүй байдал, хөгжлийн төлөө хариуцлага өндөртэй байгааг харуулж байгаа хэрэг юм. Ялангуяа Хятад улс дайны дараах сэргээн босголтыг урагшлуулахыг санал болгож, энэ талаар туслалцаа үзүүлж, бүтээлч үүрэг гүйцэтгэнэ гэсэн билээ. Нөхцөл байдал хэдий чинээ ээдрээтэй байна төдий чинээ тайван, ажил хэрэгч байж, илүү болгоомжтой байх хэрэгтэй.
Н.Пүрэвжав
Sonin.mn
