Украинд энх тайван тогтоох тухай (Ukraine's Peace Formula) олон улсын форумыг Оросыг үл оролцуулан 42 улс Саудын Арабын Жидда хотноо зохион байгуулсан нь Оросыг түрэмгийлэгч, зөвтгөх зүйл огтоос үгүй, дайнаа зогсоогоод Украинаас бүрэн гарч үз гэсэн олон улсын нэг ёсны шахалт болж өгөв. ҮАБЗ-ийн нарийн бичгийн дарга нар, ҮАБ-ын зөвлөхүүдийн түвшинд 6 дугаар сарын 24-нд Копенхаген хотноо анх цуглахад 15 улс оролцсон бол энэ удаа 42 болж, “G7” тэргүүлсэн Оросын эсрэг ямар нэгэн олон улсын томхон коалиц бүрдэж эхлэв бололтой. Орост бүх талын шахалт үзүүлэх энэ эвсэлд холбоотон хэмээн Кремльд нэрлэдэг БНХАУ, мөн БРИКС-ийн бусад орнууд нь оролцсон нь ОХУ нь Беларусиас (мөн Хойд Солонгос) өөр ганц ч холбоотонгүй болж хувирсныг харуулав.

Аюулгүй байдлын асуудал дэлхий дахинд хурцаар тавигдаж байна. Аливаа том гүрэн цэрэг зэвсгийн ид шидэндээ найдаад, хүн ардынхаа тархийг угаагаад Украинд халдсан шиг түрэмгийлэл үйлдэж болохгүй гэдгийг хүн төрөлхтөний олонхи нь ойлгож мэдрээд байна. Аюулгүй байдлын баталгааг дэлхийн том жижиг дунд бүх улс хатуу шаарддаг болж байна.

Ийм баталгааны томъёололыг G20-ын дээд хэмжээний уулзалт дээр Украины Ерөнхийлөгч Владимир Зеленский өнгөрсөн онд дэвшүүлсэн. ОХУ-аас дэвшүүлсэн «Минск-3» хэлэлцээр гэдэг нь аюулгүй байдлын тийм баталгааг зөвхөн Орост гаргаж өгөхөөр, харин Украинд баталгаа болж чадахгүй гэдгийг Украины тал олон баримтаар нотлож байна. Минскийн хэлэлцээрийн дагуу бол ОХУ-ын тавьж ирсэн шаардлага тун шударга бус. Юу гэвэл Украин нь бүрэн эрхт байдал, бие даасан гадаад бодлого, үндэснийхээ батлан хамгаалах бодлого, мөн нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлаасаа татгалзаж, нэг ёсондоо Кремлийн дагуул, дохио зангааны улс болж хувирах, эсвэл цэргийн цохилт амсаж сүйрэх, ийм хоёр сонголтын аль нэгийг хүлээн авах ёстой байв. Хоёрдахь сонголт нь бүрэн хэмжээний дайн болж хувираад бүтэн жил хагас болж байна. Минскийн хэлэлцээр байгуулагдсаны маргааш нь л оросууд Киевт хэн төр барих, улс төрийн аль нам Дээд Радад сонгогдох, Украины баруун түншүүдээсээ зай барих, НАТО ба АНУ-аас улс төрийн харилцаагаа таслах, зөвхөн ОХУ-тай түншлэх тухай зааж зааварлаад хэрэв биелүүлэхгүй бол хэлэлцээрээ шууд зөрчихөөр байсан. Түүндээ ч Орос хүрсэн. Харин одоо өөрт нь гай тарьж байна. Ноён Зеленскийн үзэж байгаагаар, саяхан Саудын Арабт дэлхийн 42 улс нэгэн дугаар дэмжсэнээр Аюулгүй байдлын асуудаар оросуудын бодож сэтгэж, тулгадагаас шал өөр хэлэлцээр (Kyiv security compact буюу оросоороо “Киевский договор о безопасности”) байгуулагдах болж байна. Тэр нь Украины Ерөнхийлөгчийн дэвшүүлсэн 10 зүйлт “Формула мира” гэдэг нь юм.

Энэ 10 зүйл нь:

1.Радиацын ба цөмийн аюулгүй байдал;

2.Хүнсний аюулгүй байдал;

3.Эрчим хүчний аюулгүй байдал;

4.Олзлогдсон ба хүчээр авч явсан бүх иргэдийг суллах;

5.НҮБ-ын дүрмийг биелүүлэх, Украины нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлыг болон энх тайвныг сэргээн тогтоох;

6.Оросын цэргийг гаргах, байлдааны ажиллагааг зогсоох;

7.Шударга ёсыг эргүүлж тогтоох;

8.Экоцидыг (ургамал, амьтныг аймгийг устгах) эсэргүүцэн хориглох;

9.Дайныг шатлан өргөжүүлэхгүй байх;

10.Мөргөлдөөнийг албан ёсоор эцэслэж баталгаажуулах гэжээ.

Бэлтгэл хошууч Адьягийн Батсайхан