Өнгөрсөн 2020 оноос эхэлж үйл ажиллагаа нь доголдож хаалгаа барихад хүрсэн банк бол “Ирээдүйд хөрөнгө оруулагч” уриатай Чингис хаан банк байв. Олон сан байгууллагуудын мөнгийг эргэлтийн хөрөнгө болгож, дансандаа байршуулсан ч үйл ажиллагаа нь доголдож, үүд хаалгаа барьсан банкнаас болж олон байгууллага хохирч, банктай шүүхдэлцэж эхэлсэн. Тодруулбал, Нийгмийн даатгалын сан, Эрүүл мэндийн даатгалын сангуудын мөнгөнүүдийг байршуулсан байсан. Гэвч банк дампуулын эрмэгт хүрч, дээрх сангуудын мөнгийг гаргаж өгч чадахааргүй болсон. Харин иргэдийн хадгаламжийг 2021 онд бүрэн чөлөөлсөн байдаг.
Тэгвэл өнөөдрийн байдлаар Нийгмийн даатгалын сан нь тус банкнаас 90 тэрбум төгрөгийн авлагатай юм байна. Хэдий шүүхдэлцээд ялсан учраас шүүхээс гарсан шийдвэрийг нь ШШГБ биелүүлж өр төлбөрийг нь барагдуулах ёстой. Шүүх ажлаа хийж байгаа ч модоо барьсан гэх хоосон банкнаас 90 битгий хэл 9 тэрбум төгрөг ч гарч чадахгүй байдалтай байгаа юм байна.
Тодруулбал, “Чингис хаан” банк 2019 оны аравдугаар сараас НДС-ийн төлбөр, тооцоог хийж чадахгүй болсон тул Чингэлтэй дүүргийн шүүхэд сангаас нэхэмжлэл гаргасан. Шүүхээс “Чингис хаан” банкийг 111.7 тэрбум төгрөгийг НДС-д өгөх шийдвэр гаргасан ч өнөөдрийн байдлаар 6,57 тэрбум төгрөг төлөгдөж, 90 гаруй тэрбумын төлбөрийн үлдэгдэлтэй байга ажээ.
Харин энэ дампуурсан банкийг өнгөрсөн оны дөрөвдүгээр сард гадаадын хөрөнгө оруулалттай “Баянмөнх техник дэвшил” ХХК худалдах худалдан авах гэрээ байгуулж, банкны энгийн хувьцааг авах хүсэлтээ гаргасны дагуу бүх юм зохиолын дагуу явагджээ.
“Баянмөнх техник дэвшил” ХХК нь дээрх сангийн үндсэн төлбөрийг нь төлж барагдуулна гээд 2023 оны долдугаар сараас 2025 оны зургадугаар сар хүртэл, хүү 30.9 тэрбум төгрөгийг үндсэн төлбөр дууссаны дараа буюу 2025 оны зургадугаар сараас 2027 оны зургадугаар сар хүртэл нийт 48 сарын хугацаанд төлөх санал тавьжээ. Одоо уг санал нь ажил хэрэг болоод явж байгаа гэнэ.Энэ компани нь 100 хувь Хятадын хөрөнгө оруулалттай компани юм байна.
Монголбанкны ерөнхийлөгч асан Б.Лхагвасүрэн "Чингис хаан" банкны дүрмийн сан 50 тэрбум байгаа. Тиймээс шинэ хөрөнгө оруулагч орж ирэх шаардлагатай. "Чингис хаан" банкинд хөрөнгө оруулъя гэж Өвөр Монгол хөрөнгө оруулагч нэг удаа Монголбанкин дээр ирж уулзсан. Ерөнхийдөө сонирхож байгаагаа илэрхийлж, хөрөнгө нь БНХАУ-аас орж ирнэ гэж хэлсэн. Гадагшаа хөрөнгө оруулахаар бол БНХАУ-ын Санхүүгийн зохицуулах хорооноос зөвшөөрөл авдаг учир олон шат дамжлагатай. Тиймээс дэмжээч гэсэн хүсэлт гаргасан. Монголбанк БНХАУ-аас Монгол Улсад суух Элчин сайдтай нь уулзаж, хөрөнгө оруулбал дэмжиж өгөөрэй гэсэн хүсэлтийг уламжилсан. Ийм процесс болсон. Яг эцсийн байдлаар хөрөнгө мөнгө нь орж ирээд, банкаа худалдаад, шинэ хөрөнгө оруулагчтайгаа гэрээгээ хийсэн зүйл байхгүй" гэсэн мэдээллийг өгч байсан билээ. Тэгвэл энэ компанийн удирдлагууд аль хэдийнээ гэрээ хэлэлцээгээ хийж дуусгаад, худалдаад авсан юм байна.
Харин ганцхан НДС-гийн биш төрийн бусад байгууллагын өр төлбөрийг хариуцах нөхцөлтэйгөөр гэрээгээ хийжээ. Өөрөөр хэлбэл, өр төлбөрийг нь бүрэн барагдуулна, хариуцаад явна гэсэн үг аж. Тэгэхээр гадны хөрөнгө оруулагчтай компани худалдаж авсан учраас НДС, ЭМДС, ЖДҮДС-гийн хөрөнгийг гаргаж, хохиролгүй болгох боломж бүрдсэн гэж харж байгаа ч нөгөө талуудад хүлээлт үүсчихсэн байгаа юм байна. Ямартаа ч албаныхны хэлж буйгаар хохирлыг бүрэн барагдуулж, сангуудын мөнгийг бүгдийг нь гаргаж өгнө гэхдээ цаг хугацаа орно гэжээ.
Дашрамд дуулгахад, “Баянмөнх техник дэвшил” ХХК нь 2019 онд байгуулагдсан юм байна. Ямар үйл ажиллагаа явуулдаг вэ гэхээр хөдөө аж ахуй, махны үйлдвэр, уул уурхай, хүмүүнлэг, соёл урлаг гэх мэт олон чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг юм байна. Ковидын үед Төв аймагт "Баянмөнх техник дэвшил" ХХК болон ЭМЯ-д хүсэлт тавьсны дагуу 400 орчим сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалтаар “Молекул биологийн лаборатори”-ийн тоног төхөөрөмжийг шийдвэрлэж өгч байжээ. Ерөнхий сайд асан М.Энхболдтой их ойр байдаг гэсэн мэдээлэл байгаа юм.
