Төрийн ордны том “зодоон” төсвөөс давсан гадаад зээлээр үргэлжилж байна. Энд улсын асуудлаас илүү улстөрчдийн эрх ашиг хөндөгдөж, сошиал “дайн” өндрөө авч байгааг тодотгоё.

УИХ-ын гишүүн Г.Тэмүүлэн Сангийн сайдыг дуэльд дуудаж, хариуд нь Б.Жавхлан сайд амралтын өдрүүдэд түүнийг нь үгүйсгэсэн сөрөг мэдэгдэл гаргалаа. Үүгээрээ дамжуулж, Б.Жавхлан сайд УИХ-ын гишүүн Г.Тэмүүлэнд “Монголд Улсын Засгийн газар, Монгол Улсын нэр хүндийг унагаасан ноцтой үйлдэл хийлээ” гэх хатуухан сануулга ч өгч амжлаа.

Өөрөөр хэлбэл, УИХ-ын нэр бүхий 40 гишүүний гарын үсэг бүхий дэмжлэгээр Гадаад зээллэгийн ашиглалт, үр ашгийг нэмэгдүүлэх тухай хуулийн төслийг гишүүд УИХ-д оруулж ирэхээр бэлдэж байгаа юм байна. Гэтэл үүнийг нь УИХ-ын гишүүн Г.Тэмүүлэн “Засгийн газар зүтгүүлж эхэлсэн хуулийн хулгай” хэмээн эсэргүүцэж байгаа илэрхийлсэн. Ийн өнгөрсөн намар төсөв хэлэлцэх үеэр эхлүүлсэн томчуудын “зодоон” дахин сөхөгдөж эхлэх нь тэр.

Тухайн хуулийн төсөлд тусгаснаар Газрын тос боловсруулах үйлдвэр, Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан, Улаанбаатар хотын Сэлбэ дэд төвийн бүтээн байгуулалтыг эхлүүлэхийн тулд төсвөөс гадуур, гаднын улсаас зээл авахын тулд ийн УИХ-ын гишүүдийн дэмжлэгтэй хууль төсөл боловсруулж эхлээд байгаа юм. Гэтэл үүнийг УИХ-ын гишүүн Г.Тэмүүлэн “Засгийн газраас боловсруулах ёстой хуулийг гишүүдийн дэмжлэгээр хийж байгаа мэтээр Сангийн яам “оруулж” байгаа” хэмээн мэдэгдснээр тэдний “зодоон” улс төрийн хүрээнийхэн дунд өндрийг авч, хүчийг үзэхээр болоод байгаа нь энэ. Уг хуулийн төслийг боловсруулагчдын төлөөлөл болох УИХ-ын гишүүн Х.Ганхуяг, Т.Аубакер, Л.Мөнхбаясгалан, П.Сайнзориг нар төслөө “хамгаалж” мэдэгдэл хийгээд амжсан.

Угтаа бол тэдний мэдэгдэж буйгаар том төсөл хөтөлбөрүүдээ хөдөлгөхийн тулд төсвийн хөрөнгөөр санхүүжүүлэх бус, эргэн төлөх боломжтой бүтээн байгуулалтын ажлуудыг эхлүүлэхийн тулд гадаад зах зээлээс хөрөнгө босгох шаардлага үүссэн. Өөрөөр хэлбэл, 14 мега төсөлд багтсан Газрын тос боловсруулах үйлдвэр, Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан, Улаанбаатар хотын Сэлбэ дэд төвийн бүтээн байгуулалт гэсэн гурван төслийн хөрөнгийн эх үүсвэрийг эргэн төлөх нөхцөлтэй зээлээр санхүүжүүлэхийн тулд уг хуулийг оруулсан. Цаашлаад ийм хуулийн төсөл боловсруулах шаардлага үүссэн нь 2025 оны төсвийг алдагдалгүй баталсантай холбоотой гэж тайлбарлаад байгаа юм. Тухайлбал, УИХ-ын гишүүн Х.Ганхуяг “12.6 их наяд төгрөгийн гадаад зээлийг ашиглаж байж одоо байгуулсан гэрээнүүдийг хэрэгжүүлж, эхлүүлсэн байгаа төслүүдээ дуусгах боломжтой болно. Үүнээс 5.7 их наяд төгрөгийг ашиглаж байж Газрын тос боловсруулах үйлдвэр, Эрдэнбүрэнгийн усан цахилгаан станцын төсөл ашиглалтад орно. 2025 онд гадаад зээлээс ашиглаж болох тааз 1.5 их наяд төгрөг байна. Жишээ нь, Газрын тос боловсруулах үйлдвэр дээр энэ жил зөвхөн 200 тэрбум төгрөг л ашиглах таазтай гэсэн үг. Гэтэл 2028 онд энэ төслөө дуусгана гэж үзвэл гурван жилд 1.6 их наяд төгрөгийг хэрэглэж байж хугацаандаа дуусгах боломжтой. Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцын төслийн төсөвт өртөг 900 гаруй тэрбум төгрөг. Гэтэл энэ жил 70 тэрбум төгрөгийг л тавьсан. Яг энэ тавьсан төсвөөрөө явбал газрын тос боловсруулах үйлдвэр 2028 онд биш 15 жилийн дараа, Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станц 10 жилийн дараа ашиглалтад орохоор байна.Тиймээс энэ хуулийн төслөөрөө бид зээлээ эргэн төлөх бүрэн боломжтой бүтээн байгуулалтын төслүүдээ сонгоод, төсвийн хязгаараас гаргах зорилго тавьсан” гэх тайлбар хийгээд байна.

Харин УИХ-ын гишүүн Г.Тэмүүлэн “Төвсийн хүрээний гадаад өр зээлийг төсвөөс гадуур гаргахаар энэ хуулийн төслийг Сангийн яам оруулж байна. Гадаад зээлийг ямар ч нэрээр нэрлэсэн ч өрөө өөрсдөө төлөх шаардлага үүснэ. 2025 оны төсөвт тодотгол хийхээр хуулийн хулгай хийж байна. Энэ нь өрийн таазыг нэмнэ” гэж мэдэгдээд байна. Цаашлаад Г.Тэмүүлэн гишүүний талд Үндэсний эвслийн дарга, УИХ-ын гишүүн Н.Номтойбаяр орно гэдгээ цахим орчинд ил цагаанаар мэдэгдээд амжлаа.

Хэдийгээр тэд төсөв тойрсон асуудлаар мэтгэлцэж, маргаад байгаа мэт боловч асуудал арай өөрөөр өрнөж байна. Ерөөс нь энд Б.Жавхлан, Г.Тэмүүлэн гэдэг хоёр хүн муудаж, сайндаад байгаа хэрэг биш. Өөрөөр хэлбэл, стратегийн орд газруудыг төрд авах Засгийн газрын шийдвэртэй холбоотой төрд суугаа УИХ-ын гишүүд, түүний цаадах уул уурхайн ордуудыг эзэмшигч бизнесийн томчуудын Засгийн газартай хийх “дайн” ийн төсвийн маргаан мэтийн эл асуудлаар илэрч байгаа нь энэ. УИХ-д “Ухаа худаг” тэргүүтэй стратегийн ордууд ямар замаар хэнд яаж очсон асуудал, араас нь тухайн ордуудын 34-51 хувийг төрд авах хэлэлцээрийн асуудал орж ирэхтэй холбоотой улс төр идэвхжиж байгаа гэсэн үг.

Цаашлаад Төсвийн хязгаараас “давсан” зээлийг “санаачлагч” Сангийн сайд Б.Жавхланг “хамаагаалах” 40 гишүүний улс төр улам идэвжихийн хэрээр төсөвт “хайртай” Г.Тэмүүлэнг өмгөөлөх гишүүдийн тоо нэмэгдэх нь дамжиггүй. Тухайлбал, 2025 оны төсвийн алдагдлыг бууруулахыг дэмжиж байсан Ж.Баярмаа, Д.Энхтүвшин тэргүүтэй гишүүдээр ч хүрээгээ тэлж мэднэ.

Харин эцэстээ төсвөөс давсан зээл улс төрийнхний “бай” болж, татвар төлөгчдийн нуруун дээрх ачаа дахин нэмэгдэх эрсдэл үүсэх вий дээ, гишүүдээ.