(Эхний хэсэг)
1917 оны Октябрь сарын цуст хувьсгалын удирдагч Лениний тушаалаар 1918 онд Москва хот Коммунист Орос улсын нийслэл болсон билээ. Анхны террор аллага 1918 ондоо болж Германы Элчин сайд Мэйрбахын цусаар тахил өргөж эхэлсэн. Энэ үеэс үзэсгэлэнт гоё Москва хот цуст хувьсгалын бэлэгдэл болж “Олон улсын болон дотоодын терроризм-ын төв болох замаа засч “Улаан Москва” хочтой болсон гунигт түүхтэй. Мэйрбахыг алахыг Ленин, Держинский нар сайн мэдэж байсан төдийгүй дээрээс нь үүрэг өгсөн гэж одоо үздэг. Учир нь Октябрийн хувьсгал өдөөхийн тулд большевикууд Германы Жанжин штабаас олон арван сая алтан марк хахуульд авч цуст хувьсгалаа санхүүжүүлснийг Мэйрбах мэддэг байсан учраас "гэрчийг устгах" операц явуулсан нь тэр байжээ.
В.Ленин тэртээ 1905 онд болсон Оросын Ажилчны Социал-Демократ Намын III Их хурал дээр тавьсан илтгэлдээ “Хувьсгалын эсрэг бослого гарахаас урьдчилан сэргийлэхийн тулд олон нийтийн терроризмыг ашиглах хэрэгтэй” гээд Якобины маягийн масс терроризмыг коммунист хувьсгалч бүр ойлгох ёстой хэмээн уриалан шаардаж байжээ.
Энэ нь Большевик-коммунистуудын байгуулсан Зөвлөлт Холбоот Улс, түүний залгамжлагч Оросын Холбоот Улсын хувьд амин чухал гэрээслэл төдийгүй “Төрийн хар хайрцаг”-ны бодлого нь юм. Түүндээ ч Сталин-Хрущев, Брежнев-Ельцин-Путин (Горбачёвын 6 жилийг эс тооцвол) гээд үе залгамжлан 100 гаруй жилийн туршид үнэнч байгаа нь энэ улсын өнгөрсөн ба одоо цагийн түүх, үйл явдлууд нотолсоор байгааг бид өдөр бүр харж, сонсож байна. “Терроризм бол хувьсгалын үед зайлшгүй шаардлагатай зүйл юм” гэдэг аймшигт үгийг Лениний шавь “Улаан Террор”-ын удирдагч “Төмөр Феликс” хочтой мөнөөх Держинский гэдэг алуурчин хэлсэн. Энэ хүн Лениний мөрөөдлийг гардан хэрэгжүүлсэн ба 1918 онд Орос оронд ахан дүүсээ алж хядсан аймшигт Иргэний дайн дэгдэж дотоодын масс террор олон сая хүний аминд хүрчээ. Энэ тухай аавыгаа “Улаан террорист”-уудад барьж өгч алуулдаг “улаан пионер” Морозов хүүгийн “домог”, хүү нь аавыгаа, ах нь дүүгээ алж байсан тухай Шолоховын “Доны өгүүлэлүүд”-эд бичсэн байдаг даа. Залгаад 1920-оны сүүлээс эхэлсэн “Холокост” хэмээх их өлсгөлөнгийн он жилүүд, 1930-аад оны хамтралжуулалт гэх харгислал, 1937 онд эхэлсэн “Хувьсгалын эсэргүүд”-ийг устгах цуст аллага, “Гулаг”-ийн аймшигт хар жилүүд үргэлжилж дэлхийн II дайнтай золгожээ. Энэ дайныг нэг гол өдөөгч нь Зөвлөлт Холбоот Улс байсан нь одоо нэгэнт ил болсон.
Үргэлжлээд 1945-1953 он хүртэл “Дотоодын дайн” гэдэг нь эхэлсэн. Дайнд оролцсон олон сая цэрэг эрс халагдаж, орох оронгүй гудамжинд хаягдаж үүндээ өсөрхөж хорсон идэх хоолныхоо төлөө энгийн иргэд- ахан дүүсээ алж хядаж байв. Дайны хүндийг туулж, амьдрал нь туйлдаа хүртэл ядуурсан ард түмнээ ийм аймшигт уначихаад байхад нь тэдний амьдрал ахуйг нь өөд татахын оронд Сталин дэлхийн III дайнд бэлтгээд эхэлсэн. Нэг үгээр мөнгө төсвөө тэдний хоол хүнс, амьдрал ахуйд нь биш зэр зэвсэгт зарцуулсан. 1950-иад оны дунд үед, дайн зөвлөлтийн нутгаас холдоод бараг 10 жил болсон байхад армийн офицерууд нь газар нүх-блиндажид амьдарсаар байсан тухай жанжин Жуковтаа хандан маршал Рыбалко гомдол мэдүүлж байгаа нэг үзэгдэл “Жуков” кинон дээр гардаг даа. Энэ бол үнэн юм байна билээ.
1953 онд Сталин үхэж Берия олон сая хүнийг “Гулаг”-шоронгоос чөлөөлж дахиад л “Дотоодын дайн” үймээн самуун эхэлсэн. Дээрэмчдээ дарж 1950-иад оны сүүлээр л арайхийн нэг юм амсхийсэндээ Орос-Зөвлөлтийн ард түмэн, хөөрхий.
Одоо л нэг сайхан амьдрах цаг ирэв үү гэтэл “террорист” Лениний шавь нар даян дэлхийг эзлэх империалист-террорист бодлогоо хэрэгжүүлэх гээд Сталины эхлүүлсэн дэлхийн III дайнд бэлтгэлийг үргэлжлүүлсэн. Олсон их мөнгөө цэрэг зэвсэглэлд зарцуулчихсан. 1960-1970-аад онд Зөвлөлт Холбоот Улс дэлхийн хамгийн милитарист орон болчихсон, энэ дэлхийг айдас хүйдэст барьж байлаа. Асар баян дэлхийн их гүрний ард иргэд гэхэд бусад соёлжиж хөгжсөн барууны гүрнүүдийн иргэдтэй харьцуулбал ард түмэн нь нөгөө л хоцрогдсон, ядуу зүдүү амьдралдаа баригдсаар. Энэ амьдралыг Оросын нэрт зохиолч, кино найруулагч, жүжигчин В. Шукшин зохиол болон киногоороо, бас нэрт зохиолч В.Распутин “Марияд өгөх мөнгө” зэрэг олон өгүүлэлдээ нүдэнд харагдтал харуулсан байдаг даа.
1970-аад онд өмнөх үеэ бодвол амьдрал ахуй нь арай дээрдсэн ч нөгөө империалист-террорист өвчин нь хөдлөөд 1979 онд үхэл дуудсан Афганы дайныг эхлүүлэв. Үр дүнд нь Зөвлөлт Холбоот Улс нуран унав. 1991-2000 оны эхэн хүртэл дахиад л “Дотоодын дайн”. Өмч хөрөнгөө булаацалдаж ямар аймаар юм болсныг бид мэднэ дээ. Залгаад Чечений I ба II дайн. Арай гайгүй боллоо гэтэл 2008 онд Гүрж, 2014 онд Крым, Луганск, Донбасс... 2022 онд бүрэн эрхэт Украин улсад итгэл эвдэн халдан довтолж баахан цус урсгаж байна.
Заримдаа, аль насандаа хийсэн үйлийн үрээр энэ ард түмэн ингэж зовж явдаг юм бол гэж надад бодогддог юм. Энэ харамсалтай гунигт түүх бол 121 жил тасралтгүй үргэлжилж байгаа Их багш Ленинийх нь “Улаан теорризмын онол” үзэл санаа амьдралд жинхэнэ утгаараа хэрэгжсэний бодит “тайлан”. Үнэн түүх нь ийм л байна. Эхний энэ хэсэгт би дотоодын терроризмын тухай зах зухаас нь л бичлээ. Бүгдийг бичвэл ёстой нөгөө “дуусашгүй...” гээч нь болох биз. Үргэжлэлд нь “Улаан Москва” хэрхэн “Олон улсын терроризмын төв” болсон тухай бичихээр бэлтгэж байна.
Тодын Отгонбаяр (Зураач Лондон)
2026.01.12
