Засгийн газар бол танхимын зарчмаар ажилладаг. Нэг сайдынх нь “эвэр” доргиход нөгөөдүүлийнх нь хамт доргидог. Өөрөөр хэлбэл, аль нэг салбарт “гал” гарвал Засгийн газар тэр чигээрээ шатаж ч мэднэ. Тийм онцлогтой. Тэр утгаараа, бас Үндсэн хуулийн зарчмаар Ерөнхий сайд Засгийн газрын сайд нарыг томилж, томилогдсон сайд нар нэг гарт зангидагдаж ажилладаг. Тиймээс, Засгийн газрын сайд бүхэн “гал атгах” зориг, чадал гаргах шаардлагатай болдог. Эдгээрийг тоочсоны учир нь, зарим нэг сайдын хариуцсан салбар Засгийн газартаа таагүй дүн авчрах шинжтэй болоод эхэллээ.
Хэдэн сарын өмнөөс шатахуун тасарч, Засгийн газар баахан баалуулсан. Гэтэл тэр нь Уул уурхайн сайдын шууд хариуцчих ажил байгаад байдаг. Тэдний эхэнд эрчим хүчний салбарыг хэлж болохоор байна. Сайд ч гэхгүйгээр АМГТГ-ын даргын хийх ажил байгаа юм. Өчигдөр, уржигдраас цахилгааны асуудал босож ирлээ.
“ТЭЦ-4”-т гарсан эвдрэл доголдлоос үүдэлтэй хот даяар хэдэн цагийн туршид цахилгаан тасрав. Үүнээс өмнө, өнгөрсөн жил “ТЭЦ-3”-т дэлбэрэлт болж, улс томоохон хохирол амссан. Энэ бүгд “...Цахилгаан эрчим хүч бол яалт ч үгүй монгол хүн бүрийн хоолой дээрх яс юм байна” гэдгийг. Уг нь, бид өдөр бүр хэвлэл, олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл, цахим сүлжээгээр улсын хөгжил хэмээх олон арван тоо баримт, өсөл хөгжилтийн тухай сонсдог. Гэвч, өнөөдрийн Монгол Улс, монгол хүний хөгжил шатахуунгүй бол явгарч, цахилгаангүй бол хээр хонох хэмжээнд л байна. Ядахад, алийг нь ч эндээ үйлдвэрлэдэг болоогүй нь гачлантай. Тэднийгээ импортолж чадаад байвал амьдрал сайхан, чадахаа болих юм бол сөнөж байгаа юм даг уу даа.
Ер нь бол, “...Аль салбарт хэн хариуцвал хөгжүүлж дэвшүүлэх вэ, адаглаад хэн асуудалгүй аваад явах вэ” гэдэг дээр нарийн тооцоотой томилгоо хийхгүйгээс дээрх мэтээр салбараа “сөнөөх” хэмжээнд аваачаад байх шинжтэй. Лав л, эрчим хүчний салбар бол тийм болоод явчихлаа.
Сайд нь Б.Чойжилсүрэн л дээ. “...Яг юу бүтээсэн бэ” гэхээр хариулт маруухан ч ахин дахин сайдаар томилогддог хэдхэн хүн УИХ-д бий. Тэдний нэг нь УИХ-ын гишүүн Б.Чойжилсүрэн байдаг. Тэрээр, 2016-2017 онд Ж.Эрдэнэбатын Засгийн газарт Сангийн сайдаар ажилласан. Хоёр дахь удаагаа, 2022 онд Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын Эрчим хүчний сайдаар томилогдсон. Тэгэхдээ Н.Тавинбэхийг сайдаас нь “мөргөж” суудалд нь сууж байв. Б.Чойжилсүрэн анх Эрчим хүчний сайд болоод л олон нийтэд өгч байгаа мэдээлэл нь даапаалаад байгаа, эсвэл үнэнээ яриад “хоёр гараа өргөөд” байгаагийн аль нь мэдэгдэхгүй зүйл ярьж эхэлсэн. “...Утааны асуудлыг салхинд найдаж байна” гэнэ.
“...Энэ өвөл цахилгаан таслахаас өөр аргагүй” гэж мэдэгдэнэ. Тэгэх бүрт нь “...Энэ маань үнэнээ л хэлж байна. Ийм л хээгүй хүн дээ” гэцгээгээд өнгөрдөг. Тэр алдаа байсан бололтой. Тэрээр эрчим хүчний салбарыг удирдлагаар хангаж чадахгүй л байгаа бололтой.
Ойрхны жишээнүүд болохоор, “ТЭЦ-3”-ын дэлбэрэлт, “ТЭЦ-4”-ийн эвдрэл байна. Ийм гэнэтийн зүйл тохиолдож болох ч түүнийг түргэн хугацаанд “эмчилж” чадаж байвал түүгээр удирдлагын чадамж, үнэлэмж тодорхойлогдох учиртай. Түүнчлэн, өнөөдөр, эрчим хүчний салбартай холбоотой өөр бусад болох болохгүй асуудал мундахгүй их байна. Эрчим хүчний салбарын удирдах албан тушаалтнууд авлига, албан тушаалын асуудалд холбогджээ. АТГ-аас 3-4-өөр нь саатуулан шалгаж байна. Зарим эх сурвалжуудын мэдээллээс харахад, тэд эрчим хүчний салбарынхаа төсөл, ажилтай холбоотой л ийм асуудалд холбогдсон бололтой байна. Б.Чойжилсүрэн сайд өөрөө ч “энхийн цагаан тагтаа” биш гэгддэг. Өөртөө цахилгаан станц барьж байгаа дуулианд холбогдсон. Мөн, эрчим хүчний мөнгө дамждаг нэг үйлчилгээний байгууллагыг хувьчилж авахаар зэхээд байгаа нь дуулдаад удсан.
Үнэндээ, Б.Чойжилсүрэнгийн Эрчим хүчний сайдаар ажилласан жилүүдэд “...Эрчим хүчний реформ” гэж тархи, цээжинд тарни мэт цээжлэгдтэлээ яригдсан. Юун реформ, цахилгааны үнийг өндөр тарифаар тогтоогоод ч өнөө маргаашаа хангаж чадах эсэхээ мэдэхгүй салбарын яам, салбарын сайдтай байж шүү дээ.
Тиймээс, Б.Чойжилсүрэнг “буцаах” цаг нь болсон бололтой. Ер нь тэгээд шахаад шахаад шимгүй, найдаад найдаад нэмэргүй болсон ийм улстөрчдийг ахин дахин сайдаар томилж тамлаад байх нь хэр оновчтой байдаг юм бол доо. Уг нь, Ерөнхий сайд өөрөө багаа, танхимаа бүрдүүлэх ёстой. Тэгж гэмээнэ, галтай салбарт санаа зовохгүй асуудлыг улсын хэмжээгээр нь харж ажиллах боломжтой. Тэгээд ч, сайдыг томилох, чөлөөлөх буюу”...Аль яаманд хэн тохирох вэ” гэдгийг сонгох бүрэн эрх нь өнөөдөр Үндсэн хуулиар Ерөнхий сайд Г.Занданшатарын гарт байна.
Б.ОЧИР
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
