Дэлхийн эдийн засаг, улс төрийн нөхцөл байдал огцом өөрчлөгдөж буй энэ үед дундаж орнуудын өмнө тулгарч буй сорилт улам тодорхой болж байна. Энэ бодит байдлыг Канадын Ерөнхий Сайд Давосын Дэлхийн эдийн засгийн чуулган дээр хэлсэн үгэндээ ил тод, шулуухан тодорхойлсон нь олон улсын анхаарлыг татсан юм. Түүний илтгэл нь зөвхөн Канадын ирээдүйн бодлогын чиглэлийг бус, дэлхийн дундаж орнууд ямар байр суурь баримтлах ёстойг харуулсан бодит анхааруулга болсон бөгөөд Монгол Улсын төр засаг ч үүнээс тодорхой сургамж авах учиртай.
Канадын Ерөнхий Сайд дэлхий дахин өмнөх шигээ “дүрэмд суурилсан, тогтвортой” орчинд амьдрах боломжгүй болсныг онцолсон. Олон улсын худалдаа, санхүүгийн харилцаанд итгэлцэл суларч, геополитикийн өрсөлдөөн эдийн засгийн зэвсэг болон ашиглагдаж буйг тэрээр бодит үнэн гэж тодорхойлсон юм. Өөрөөр хэлбэл, хуучин тогтолцоо эргэн ирнэ гэсэн хүлээлт бол улс орнуудын хувьд аюултай төөрөгдөл болжээ.
Энэ нөхцөл байдал Монгол Улсад бүр ч тод хамаарна. Манай улс эдийн засаг, зах зээлийн хэмжээгээрээ дэлхийн том тоглогч биш атлаа хоёр их гүрний дунд оршдог, экспортын бүтэц нь цөөн салбарт хэт төвлөрсөн, гадаад орчны савлагаанд эмзэг орон. Ийм нөхцөлд дэлхийн хуучин дэг журамд найдаж, “олон улсын дүрэм биднийг хамгаална” гэсэн итгэлд тулгуурласан бодлого баримтлах нь бодит эрсдэл дагуулж байна.
Канадын Ерөнхий Сайд дундаж орнуудын тухайд ганцаардах бус, хамтрах замаар эрх ашгаа хамгаалах ёстойг онцолсон. Их гүрнүүдийн сөргөлдөөн дунд жижиг, дундаж орнуудын дуу хоолой дангаараа сулддаг ч хамтын ажиллагаа, эвсэл, стратегийн түншлэлээр дамжуулан нөлөөгөө нэмэгдүүлэх боломж бий гэдгийг тэрээр тодорхой хэлсэн. Энэ санаа Монгол Улсын “гуравдагч хөршийн бодлого”-той шууд уялдаж байгаа боловч бодит агуулгаар нь гүнзгийрүүлэх шаардлагатайг сануулж байна.
Монгол Улсын хувьд дундаж орнуудын хамтын ажиллагаанд идэвхтэй оролцох, бүс нутгийн эдийн засгийн сүлжээ, нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээнд илүү бат суурь эзлэх нь стратегийн зорилт байх ёстой. Зөвхөн улс төрийн тунхаглал бус, бодит эдийн засгийн ашиг, хөрөнгө оруулалт, технологийн хамтын ажиллагааг татахуйц бодлого шаардлагатай болжээ.
Мөн Канадын Ерөнхий Сайд гадаад бодлого дотоод эдийн засгийн хүч чадал дээр л тогтдог гэдгийг онцолсон нь онцгой ач холбогдолтой. Хүчтэй дотоод эдийн засаггүй улс олон улсын тавцанд бие даасан, тууштай байр суурь илэрхийлэх боломжгүй. Энэ бол Монгол Улсын хувьд хамгийн эмзэг, хамгийн анхаарах ёстой асуудал юм. Улс төрийн тогтворгүй байдал, бодлогын ойр ойрхон өөрчлөлт, хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг сулруулсан шийдвэрүүд нь Монгол Улсын гадаад бодлогын боломжийг ч хязгаарлаж байна.
Тиймээс Монголын төр эдийн засгийн суурь реформ, урт хугацааны тогтвортой бодлогыг нэн тэргүүнд тавих шаардлагатай. Уул уурхайгаас хэт хамааралтай бүтцийг багасгах, хөдөө аж ахуй, боловсруулах үйлдвэрлэл, сэргээгдэх эрчим хүч, логистик зэрэг салбарт бодит дэмжлэг үзүүлэх нь гадаад харилцааны чадавхийг нэмэгдүүлнэ. Энэ нь зөвхөн эдийн засгийн асуудал бус, тусгаар тогтнолын баталгаа юм.
Канадын Ерөнхий Сайдын хэлсэн хамгийн чухал санааны нэг нь олон улсын дүрэм, хуульд сохроор найдах цаг өнгөрснийг хүлээн зөвшөөрөх тухай байв. Дүрэм, гэрээ чухал хэвээр үлдэнэ, гэхдээ тэдгээрийг бодит ашиг сонирхол, прагматик бодлоготой хослуулахгүй бол хамгаалалт болж чадахгүй. Монгол Улсын хувьд ч олон улсын гэрээ хэлэлцээрийг идэвхгүйгээр “хүлээж биелнэ” гэж найдах бус, өөрийн эрх ашгийг бодитой хамгаалсан, уян хатан, тооцоотой дипломат бодлого баримтлах шаардлага улам бүр нэмэгдэж байна.
Эцэст нь хэлэхэд, Канадын Ерөнхий Сайдын Давосын чуулган дээр хэлсэн үг нь зөвхөн нэг улсын байр суурь бус, дэлхийн дундаж орнуудын өмнө тулгарч буй бодит сорилтын товч дүгнэлт юм. Монгол Улсын төр энэ үгийг зүгээр нэг ажиглалт бус, бодлогын анхааруулга гэж хүлээн авч, эдийн засаг, гадаад харилцаа, үндэсний аюулгүй байдлын бодлогодоо гүнзгий тусгах ёстой. Учир нь шинэ ертөнцөд бэлтгэлгүй орон л хамгийн их эрсдэл хүлээнэ.
Э.Мягмар
