Улс төрийн сүүлийн үеийн том шийдэл гэвэл 2024 оны УИХ-ын сонгуулийг томсгосон тойргоор явуулах тухай юм. Товлогдсноор 13 тойргоор бүсчлэгдэж байна. Хөдөөд 7, Улаанбаатарт 6 тойрог. Энэ асуудлаар улс төрийн гол намууд санаа оноогоо нэгтгэж дэмжсэн. Үүнийг улс орны нийтлэг эрх ашгийн үүднээс гэж тодотгож байна. Хуваарилалт нь шог байна, гомдолсон залуу гишүүдийн фракци байгуулагдаж байна гэхчлэн араас нь дагуул чиргүүл явж байгаа ч жижиг тойргийн явцуу ашиг сонирхлоос ангижрана гэдэг нь маш том агуулга.

Том зургаараа энэ бол хөгжил дэвшлийн төлөөх шийдвэр гэж харагдаж байгаа. Улс орны хөгжлийг макро түвшинд зангидаж явах боломж бүрдүүлье гэвэл тойргоо томсгох нь зүй ёсны шийдэл гэдэгтэй олон хүн санал нийлэх байх. Бүс нутгийн хөгжлийг дэмжих, улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтыг томоохон бүтээн байгуулалтад фокуслах хамгийн боломжтой хувилбар нь энэ юм.

Гэсэн хэдий ч ерөөс төгс төгөлдөр юм гэж үгүй. Үүн лүгээ томсгосон тойрогт ч бас өөрийн давуу хийгээд дутагдалтай тал байж таарна.

Энэ хүрээнд томсгосон 13 тойргийн давуу талыг цухас ажиглавал:

-Юуны түрүүнд нэг тойргийг тойглож төлөөллийн байгууллагад ээлж халаагүй сонгогдож эзэн суусан “архаг”-уудыг томсгосон тойргоор улс төрөөс чөлөөлөх явдал. Энэ нь парламент шинэ хүмүүсээр цус сэлбэх боломж олгоно гэсэн үг.

-Төсвийг үр дүнгүй цацдаг байдал өөрчлөгдөж улс орны хэмжээний томоохон бүтээн байгуулалт, төслүүдээ түрүүлж хийх боломжтой болно. Өөрөөр хэлбэл, төсөв санхүүгийн “цохилт”-ын гол хүчийг томоохон бүтээн байгуулалтад төвлөрүүлэх нөхцөл бүрдэнэ.

-Олон жилийн турш ярьсан Бүсчилсэн хөгжлийн “үлгэр” томсгосон тойргоор жинхэнэ утгаараа амилах боломж бүрдэнэ.

-Тухайн тойрогт нэг намын нэр дэвшигчид баг болж, намынхаа мөрийн хөтөлбөрийг хамтдаа таниулах боломж бүрдэнэ. Тэд сонгуулийн зардлаа хамтран бүрдүүлж, эцсийн дүндээ сонгуулийн зардлыг бууруулах эерэг нөлөөтэй.

- Жижиг 76 тойргийн үед сонгогч ганцхан л сонголт хийдэг болохоор сонголтгүй сонгууль хэмээн гомдолдог. Харин томсгосон тойрогт олон нэр дэвшигч өрсөлдөж, сонголтын илүү боломж бүрдэнэ.

- Томсгосон тойргоос харагдаж байгаа хамгийн чухал боломж нь бэлтэй, чадалтай нь мөнгө цацаж сонгуульд ялдаг явдал өөрчлөгдөнө. Мөнгөний сонгуулийн боломж хумигдана.

-Сонгууль болгоноор яригддаг Царцааны нүүдлийг хязгаарлах боломжийг томсгосон тойрог өгч байгаа нь бас нэг маш чухал давуу тал юм.

-Залуу улстөрчдад халтай гэж байгаа ч харин ч эсрэгээрээ тэдний парламентад орж ирэх нөхцөл томсгосон тойрогт илүү гэдгийг хуульчид хэлж байгаа юм. Ер нь сонгогчдын чиг хандлага ч нэр, мөр цэвэр залуучуудаа илүү дэмжихээр байна.

-Томсгосон тойрогт сонгуулийн бүх үйл явц энгийн иргэдэд ойлгомжтой байдаг учраас сонгогчдын оролцоо хамгийн өндөр түвшинд байдаг аж.

-Эмэгтэйчүүдийн парламент дахь төлөөллийг нэмэгдүүлэхийн тулд НҮБ болон олон улсын байгууллагууд томсгосон тойргийг санал болгодог аж. Тэгэхээр жендерийн тэгш байдлыг хангах бололцоо өгнө гэсэн үг.

Харин томсгосон тойргийн сул тал нь юу байж болох вэ?

-Хамгийн эхэнд яригдаж байгаа сул тал нь нэг намын нэр дэвшигчид хоорондоо өрсөлддөг. Ялахын тулд бие биеийнхээ эсрэг хар пиар хийдэг гэх шүүмжлэл.

-Хоёр намд л ашгаа өгөх хувилбар. Томсгосон тойрог нь жижиг намуудад ихээхэн халгаатай хуваарилалт гэсэн санаа бодол нэлээд явж байна.

-Бие даагчид гарч ирэх боломж бололцоо хамгийн доод түвшинд байх магадлал маш өндөр.

Энэ бүхнээс сонгуулийн томсгосон тогтолцооны давуу тал нь яах аргагүй илүү жин дарахаар харагдаж байгаа юм. Гэхдээ жинхэнэ бодит дүр зураг 2024 оны сонгуулийн дараа л тодорхой болно.

Эх сурвалж: Toim.mn