Монголын улстөрч “Манайд мазаалай байдаг юм уу” гэж асууж байсан цаг саяхан. Тэгвэл Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамнаас мазаалай баавгайг хамгаалах ажилд 1.6 тэрбум төгрөгийн төсөвтэй 10 гаруй төрлийн тендер зарлажээ.

Хэдхэн сарын өмнө мазаалайн нутгаас сонгогдож, төрийн түшээ болсон УИХ-ын гишүүн О.Амгаланбаатар “Нарансэвстэй”-н боомтыг нээх ажлыг дэмжүүлэхээр улайрч явахдаа “алиалагч” шиг байлаа. Тэр сүүлийн хэдэн жилийн хугацаанд Нарансэвстэйн боомтыг сэргээхээр улайрч, УИХ-ын гишүүний сэнтийд заларсан даруйдаа хуульд тусгуулсан байдаг. Гишүүн болсноосоо хойш Нарансэвстэйн боомтыг сэргээж, Мазаалайг устгах ажиллагаа нь эрчимжүүлсэн гэсэн үг л дээ. Тэр санасандаа хүрч, хэдэн мазаалайн амь хутганы ир, зэрлэг ан, амьтны сүүлчийн өлгий нутаг сүйрэх замдаа орсон юм. Хэдийгээр Нарансэвстэйн боомтыг сэргээх ажил эсэргүүцэлтэй тулж, хугацаа нь хойшилсон ч нээх нь цаг хугацааны асуудал болсон гэсэн үг.

О.Амгаланбаатар гишүүн Говь-Алтай аймгийн иргэдтэй уулзалт хийх үедээ “Та нар дунд мазаалай харсан хүн байна уу. Нарансэвстэйн боомтыг нээж, автозам тавьснаар хавтай, мазаалай сүйд болно гэж эрдэмтэд ярьж байгаа юм. Яах вэ дээ, мазаалайгаар тэжээлгэж, гадаад, дотоодоос санхүүжилт авдаг хэдэн эрдэмтэн байдаг юм шиг байна. Яг үнэндээ мазаалайгаа өөрсдөө ч хараагүй. Би Цогт сумын иргэдээс асуусан. Мазаалай харсан хүн байхгүй байна лээ. Энэ дотор сууж байгаа хүмүүсээс хэд нь мазаалай харсан бэ. Гараа өргөцгөө дөө. Ганцхан хүн л байх шиг байна. Энэ хүн чинь Цогт сумын Баянтоорой багийн захирагчаар насаараа ажиллаж байгаа юм чинь аргагүй байх. Харин Цогт сумын Засаг даргаар хоёр, гурван удаа улирч ажиллаад, одоо аймгийн ИТХ-ын дарга Л.Насанбуянгаас асуухад “Насаараа би Засаг даргаар ажилласан. Нэг ч мазаалай хараагүй” гэж байна лээ. Хэдэн жилийн өмнө тоо толгой нь 2000 гарч байсан хавтгай өнөөдөр 600 толгой болоод байна. Дархан цаазат газрыг хамгаалаад байгаа юм бол яагаад хавтгай, ан амьтны тоо буураад байгаа юм бэ” гэж ярьсан нь иргэдийн эгдүүцлийг хүргэж байлаа.

Тэр энэ үгээрээ Монголд мазаалай байдаг эсэхэд эргэлзэж, иргэдийн толгойг тоомжиргүйгээр “угаачихна” гэж санасан. Угтаа тэр мазаалайг хүн, амьтны хөлөөс дайжиж, эзгүй хээр говийн гүнд амьдардаг гэдгийг мэддэг баймаар. Гэтэл өөрийнхөө хүслийг гүйцээж, “захиалагч”-ийнхаа захиалгыг биелүүлж л байвал гэсэн шиг аашилсан. Хань, хамсаатнуудаа ч үүнд бэлтгэсэн. Учир нь, түүний цохож нэрлэсэн, баримт болгож дурдсан Цогт сумын Засаг даргаар ажиллаж байсан Л.Насанбуянаас тодруулахад “Мазаалай харсан уу” гэж асуулаа. Би мазаалай нэг ч удаа харж байгаагүй. Үзээгүй, хараагүй юм чинь худлаа ярилтай нь биш дээ. Харин зурагт, сонин, камераас харсан уу гэвэл харсан. Тэрийг би ч, чи ч харсан байлгүй дээ. Би Цогт сумын Засаг даргаар найман жил ажилласан.Би Нарансэвстэйн боомтыг сэргээн нээхийг дэмжиж байгаа” гэж хэлсэн байдаг.

Тэд үг, үйлдлээ нийлүүлээд ч Монголын мазаалайг үгүйсгэчихнэ гэвэл эндүүрэл биз ээ. О.Амгаланбаатар гишүүний гар, хөл Говь-Алтай аймагт ажиллаж, харин тэр өөрөө Улаанбаатар, урд хөршийн дунд ажиллаж байгаа мэт хардлагыг төрүүлж байна. Монголын эдийн засаг Алтайн нуруунд санаархаж, алтанд шунасан улстөрчдийн “захиалга”-аар зэрлэг ан, амьтдыг аюулд оруулахаар улайрч байгаа тод илрэл нь энэ. Говийн их Дархан цаазат газрын А хэсгийн урд хилээр автозам байгуулж, Нарансэвстэйн боомтыг сэргээх ажил ид өрнөж байгаа. 32 жилийн өмнө нээгдээд, хаагдсан Нарансэвстэйн боомтыг сэргээх нь хавтгай, мазаалай тэргүүтэй амьтдыг “чихмэл” болгохтой адил хэрэг л дээ, үнэндээ. Энийг улстөрчид ойлгохгүй, орон нутгийн удирдлагууд хөхүүлэн дэмжиж байгаа нь тун ч харамсалтай.

Тэгвэл Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сайд С.Одонтуяа нэг намын журмын нөхөр, нэг парламентын гишүүн О.Амгаланбаатарт мазаалайн тухай “хичээл” заах цаг иржээ. АН-ын нэг гишүүн мазаалайг устгахаар улайрч, мазаалай байгаа эсэхийг лавлаж, эргэлзүүлж, итгэл үнэмшлээ иргэдэд тулгаж байхад АН-аас сонгогдсон хамтарсан Засгийн газрын хамгийн чухал албыг хашиж байгаа сайд С.Одонтуяа салбарынхаа ажлыг ядаж журмын нөхөртөө ойлгуулах нь зүйн ёсны хэрэг биз ээ.

Харин УИХ-ын гишүүн О.Амгаланбаатарын эргэлзсэн, төөрөгдүүлсэн асуултад хариулт өгөхөөр Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамнаас мазаалай баавгайг хамгаалах ажилд 1.6 тэрбум төгрөгийн төсөвтэй 10 гаруй төрлийн тендер зарласан баримтыг хүргэж байна. Зөвхөн энэ оны тавдугаар сард мазаалайг хамгаалах хүрээнд дараах тендерүүдийг зарлажээ.

-Мазаалай баавгайн идэш тэжээлийн бүтцийг эсийн түвшинд тодорхойлох судалгаа хийх- 45 сая төгрөг

- Мазаалай баавгайн гадаад, дотоод шимэгчдийн судалгаа- 40 сая төгрөг

- Автомат камер байршуулах, камерын дата-г боловсруулах- 120 сая төгрөг

-Уст цэгийн орчинд бодит цагийн хяналт хийх боломжтой камер суурилуулах- 120 сая төгрөг

-Мазаалай баавгай амьдардаг ялгаатай хэв шинж бүхий зарим баянбүрдийн экосистемийн иж бүрэн судалгаа хийх (ус, хөрс, ургамал, амьтан, цаг уур гэх мэт)- 192 сая төгрөг

- Мазаалай баавгайн нэмэлт тэжээлийн чанарыг сайжруулах, туршилт хийх, идэш тэжээлийн нөөц бэлтгэх- 192 сая төгрөг

-Мазаалайн баавгайн амьдрах орчин болсон баянбүрдүүдэд идэш тэжээлийн ургамал тарих- 60 сая төгрөг

-Мазаалайн баавгайн амьдрах орчин болсон баянбүрдүүдэд идэш тэжээлийн ургамал тарих- 100 сая төгрөг

-Үндэсний бахархалт амьтан мазаалай баавгайг илэрхийлсэн дурсгалын зүйл хийх /баримал, чихмэл загвар зохион бүтээх/- 100 сая төгрөг

-Мазаалай баавгайд сансрын дохиололтой хүзүүвч зүүж, холбоос нутгийг тодорхойлж, амьдрах орчны загварчлалыг боловсруулах- 60 сая төгрөг

-Мазаалай баавгайн генетик судалгааны тоног төхөөрөмж худалдан авах- 437 сая төгрөг

-Мазаалай баавгайг олон нийтэд таниулах контент бэлтгэх- 49.5 сая төгрөг

-Мазаалай баавгайн гадаад, дотоод шимэгчдийн судалгаа- 40 сая төгрөг

-Ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдад үндэсний бахархалт амьтныг таниулах хөтөлбөр хэрэгжүүлэх- 250 сая төгрөг

-Мазаалай баавгайн нэмэлт тэжээлийн чанарыг сайжруулах, туршилт хийх, идэш тэжээлийн нөөц бэлтгэх- 150 сая төгрөг зэрэг тендер зарлажээ.