Дэлхий дахинд геополитикийн нөхцөл байдал тогтворгүй, шатахуун болон эрчим хүчний үнэ өсөж буй энэ эгзэгтэй үед Монгол Улсын Засгийн газар Зэс хайлуулах үйлдвэр барих тендерийг гэнэт зарласан нь олны анхаарлыг татаж байна. Салбарын мэргэжилтнүүд болон ажиглагчид энэхүү төслийг "цаг үеэ олоогүй" төдийгүй үндэсний аюулгүй байдалд сөрөг нөлөө үзүүлж болзошгүй хэмээн сануулж эхэллээ.

1. "Цаг үеэ олоогүй" шийдвэр үү?

Зэс хайлуулах үйлдвэр бол асар их хөрөнгө оруулалт шаарддаг, богино хугацаанд ашиг өгөхөөсөө илүү технологийн нарийн ажиллагаатай төсөл юм. Гэтэл:

• Түлшний хамаарал: Үйлдвэрт Евро-IV зэрэглэлийн түлш, асар их дизель түлш шаардагдана. Шатахууны хомсдолтой энэ үед энэ нь эдийн засагт хүнд дарамт болно.

• Дэд бүтэц: Хүхрийн хүчлийг тээвэрлэх, хадгалах ложистик боломж өнөөдөр манай төмөр замд байхгүй.

• Байгаль орчин: Агаар, хөрс, усны нөөцөд үзүүлэх нөлөөлөл, аюултай хог хаягдлын менежмент нь өндөр зардалтай бөгөөд эрсдэлтэй.

2. Хүхрийн хүчил: Аж үйлдвэрийн "Амин судас" хэний гарт очих вэ?

Үйлдвэрлэлээс жилд 400,000 гаруй тонн хүхрийн хүчил гарна. Энэ бол зөвхөн хаягдал биш, харин ирээдүйн уран олборлолт, бордооны үйлдвэрлэлийн гол түүхий эд юм.

Гол эрсдэл: Хэрэв энэхүү хүхрийн хүчлийн үйлдвэрлэл болон "хатуу хүхэр" болгох технологийг гадны (Хятадын) компаниудын мэдэлд бүрэн өгчихвөл Монгол Улс ирээдүйд өөрийн уранаа олборлохын тулд тэднээс хүхрийн хүчил гуйж, өндөр үнээр импортлох "эмгэнэлт" нөхцөл байдал үүсэж болзошгүй байна.

3. Тендерт өрсөлдөгч "Акулууд" ба Хамтрагчид

Одоогоор тендерт Швейцарийн алдарт "Гленкор" болон БНХАУ-ын гурван компанийн түншлэл (NFC, Jiangxi Copper г.м) тунаж үлдээд байна.

• Гленкор (Glencore): Оросын олигархиудтай нэр холбогддог, дэлхийн түүхий эдийн зах зээлийн аварга тоглогч.

• Хятадын компаниуд: Түүхий эдийг хямд авч, өөрийн улсын хараат байдлыг нэмэгдүүлэх сонирхолтой байж болзошгүй.

4. Дотоод зохион байгуулалт: "Баригдаагүй үйлдвэрийн дарга нар"

Хамгийн хачирхалтай нь, үйлдвэр баригдах нь битгий хэл тендер нь ч дуусаагүй байхад “Зэс боловсруулах үйлдвэр” ХХК-ийг байгуулж, өндөр цалинтай дарга нарыг томилсон асуудал юм. Оффист сууж, сард 8 сая төгрөгийн цалин авдаг хүний нөөцийн дарга зэрэг албан тушаалууд аль хэдийн бүрдсэн нь энэ төслийн цаана улс төрийн болон бизнесийн явцуу эрх ашиг байгаа юу гэх хардлагыг төрүүлж байна.

Дүгнэлт

Зэс хайлуулах үйлдвэр Монголд хэрэгтэй. Гэхдээ:

1. Стратегийн хяналт заавал Монголын талд байх ёстой.

2. Геополитикийн болон эдийн засгийн тооцоог дахин нягтлах шаардлагатай.

3. Байгаль орчны аюулгүй байдлыг "гоё заалтаар" бус, бодит хяналтын механизмаар хангах ёстой.

Иймд Үндэсний аюулгүй байдалд халтай байж болзошгүй, яаруу сандруу зарласан энэхүү тендерийг түр зогсоож, олон улсын бусад нэр хүндтэй тоглогчдыг оролцох боломжоор хангаж, нухацтай үзэх нь зүйтэй хэмээн мэргэжилтнүүд анхааруулж байна.