Өчигдөр Монгол Улсын Шадар сайд Н.Номтойбаяр мэдээлэл хийх үеэрээ: “Энэ жил Үндэсний их баяр наадам, Түмэн адууны баярын зохион байгуулалтад нийт 9.3 тэрбум төгрөг зарцуулж, 2 тэрбум төгрөгийн орлого олсон. Аудитын байгууллага шалгалт хийнэ. Энэ сарын 23-ны өдрийн 12 цаг гэхэд баяр наадмын комиссын бүтцэд байгаа есөн дэд хороо эцсийн байдлаар тайлангаа хүргүүлж, нэгтгэн дүгнэлт хийнэ. Өмнө нь урилга хэлбэрээр үнэгүй тараагддаг байсан. Үүнийг үнэтэй болгож, зарж борлуулсан. Наадмын орлогоо Үндэсний их баяр наадмын цогцолборын зураг төсөлд зарцуулна. Ирэх оны долоодугаар сарын 1 гэхэд цогцолборын барилгыг ашиглалтад оруулахаар төлөвлөсөн” хэмээсэн юм.

Үүнийг хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл, нийгмийн сүлжээгээр ихэд идэвхтэй сурталчилж, бараг л Н.Номтойбаяр наадам зохион байгуулаад ашиг олчихсон мэтээр хөөсрүүлэв. 9.2 тэрбумыг зарцуулаад 2 тэрбумыг олсон юм бол ямар элэнцгийнх нь ашиг байхав дээ, Н.Номтойбаяр аа.

Орлого, ашиг гэдэг эдийн засгийн хувьд огт өөр ойлголт. Орлого гэдэг нь олсон мөнгөний нийт хэмжээ бол ашиг гэдэг нь бүх зардлаа хасаад үлдэж буй эцсийн үр дүн юм. Хэрэв төрөөс 9.3 тэрбум төгрөг зарцуулж, түүнээс 2 тэрбум төгрөгийн орлого төвлөрүүлсэн бол үлдсэн 7.3 тэрбум төгрөг нь төсвөөс гарсан хэвээр гэсэн үг. Ийм нөхцөлд “ашиг оллоо” гэх ойлголтыг олон нийтэд төрүүлэх нь эдийн засгийн наад захын ойлголтыг гуйвуулж буй хэрэг юм. Мэдээж Үндэсний их баяр наадам бол ашиг олох бизнесийн төсөл биш. Монголчуудын төрт ёсны уламжлал, соёлын өвийг хадгалсан үндэсний хэмжээний арга хэмжээ учраас тодорхой хэмжээний төсвийн дэмжлэг шаарддаг. Гэхдээ ийм арга хэмжээнд зарцуулсан мөнгийг хэрхэн үр ашигтай захиран зарцуулсан, ямар зардал гарсан, хэдий хэмжээний орлого төвлөрсөн, үлдэгдэл санхүүжилтийг юунд зарцуулсан талаарх мэдээлэл ил тод байх ёстой.

Харин өнөөдөр олон нийтийн шүүмжлэл дагуулаад байгаа зүйл нь наадмыг ашигтай зохион байгуулсан эсэх биш, харин олон нийтэд өгч буй мэдээллийн өнгө аяс юм.

2 тэрбум төгрөгийн орлого олсныг онцолж сурталчлахдаа нийт хэдэн төгрөг зарцуулсныг бүдгэрүүлж, иргэдэд ашигтай ажилласан мэт ойлголт төрүүлэх нь бодит мэдээллийг гуйвуулсан хэрэг гэж үзэх хүн цөөнгүй байна. Эцэст нь аудитын байгууллага эцсийн дүгнэлтээ гаргаж, баяр наадмын төсөв, гүйцэтгэл, орлого, зарлагын тайланг нийтэд ил тод танилцуулах нь хамгийн зөв гарц юм.

Баримт, тоон мэдээлэл бүрэн нийтлэгдсэний дараа л энэ жилийн наадмын зохион байгуулалт үнэхээр үр ашигтай байсан уу, эсвэл төсвийн мөнгийг үр ашиггүй зарцуулсан уу гэдэгт бодитой үнэлэлт өгөх боломжтой.

Төрийн мөнгө бол татвар төлөгчдийн мөнгө. Тиймээс зарцуулсан төгрөг бүрийн тайлбар ойлгомжтой, ил тод байх учиртай. Харин 9.3 тэрбум төгрөг зарцуулчихаад 2 тэрбум төгрөгийн орлого олсноо “амжилт” мэтээр сурталчлах нь инээдтэй хэрэг. Тэрэн дээрээ тулвал 7 тэрбум төгрөгийн алдагдалтай наадам болсон ч гэж хэлж болох юм биш үү?

Э.Солонго Sonin.mn