-Бусдын хүүхэд зодуулж, хавиргаа хугалуулж, амиа алдахыг хараад юу ч хийхгүй сууж байгаа бол та ч гэсэн хүчирхийлэгч-

Хойд эцгийнхээ харгис тамлал, хайр найргүй зодуурыг даалгүй 9-хөн настай охин хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлээд хэдхэн хонож байна. Хэвлэлийнхэн охины ээж, эгч, хойд эцэгтэйгээ амьдарч байсан газруудыг хайж олж, хөршүүдтэй нь уулзаж, ярилцлага авсан. Гэтэл хөршүүд нь “Байнгын архи уудаг байсан. Хүүхдүүд нь орой үдэш уйлна. Нөхөр нь юм байлгүй нэг залуу хүүхдийг маш их зоддог. Тэр охиныг зодож байхыг нь би харсан. Орой зодоод, чирээд явж байхыг нь би зөндөө харсан. Хөөрхий минь орой уйлаад л зогсож байдаг байсан. Ээжтэй юм билээ. Ээжгүй байсан бол би цагдаа дуудаад өгмөөр л байсан. Ээж нь байгаа мөртлөө хүүхдийг нь зодоод байхад яагаад өмөөрдөггүй юм бол гэж би хараад гайхдаг байлаа” гэж ярих. 

Өөр нэг хөрш нь “Энэ хавийнхан сайн мэднэ. Хүүхдээ байнга зодож, нүдэх юм, ямар сонин юм гэж ярьдаг байсан. Би цагдаад хэлдэггүй юм. Ямар манай ах, дүү нар байгаа биш, бидэнд ямар хамаатай юм гээд нэг их ойшоодоггүй байхгүй юу. Уг нь би хэлье гэж бодож байсан. Гэтэл нөхөр маань намайг загнадаг. Чамд ямар хамаатай юм гэж” хэмээн ярьж байх жишээтэй. Монголчуудын дунд “Эр эмийн хооронд илжиг бүү жороол” гэж хэллэг бий. Эртнээс л гэр бүлийн хүчирхийллийг өөхшүүлж ирсэн муу зантай гээд хэлчихэд нэг их буруудахгүй. Гэхдээ одоо хувиа бодсон энэ мэт зангаа хаяж, илжиг болж жороолох хэрэгтэй байна. Монголд хүүхдийн хүчирхийллийн эсрэг 52 хууль, журам байгаа талаар албаны хүмүүс хэлж байсан. Тэгэхээр хууль, журмаар дутаагүй. Харин тэр олон хуулийнхаа цоорхойг нөхөж, цагдаа нь мэдрэмжтэй ажиллаж, хаалттай хаалганы цаадахыг сайтар судалж, тандаж байх хэрэгтэй байна. 

Тэгэхийн тулд иргэд “илжиг” болж жороолох ёстой. Яг үнэндээ гэр бүлийн болон хүүхдийн эсрэг хүчирхийллийг багасгах, таслан зогсоох эрх, боломж иргэд бидний гарт байна. Хөрш чинь гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэж, эхнэрээ, хүүхдүүдээ байнга дарамтлаад, зодоод, тамлаад байвал та цагдаад мэдэгд. Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хуулийн 29.1-т "Хүүхэд гэр бүлийн хүчирхийлэлд өртсөн, өртсөн байж болзошгүй гэж үзвэл төрийн, төрийн бус байгууллагын ажилтан, хуулийн этгээд, бусад этгээд цагдаагийн байгууллагад, цагдаагийн алба хаагчийн эзгүйд сум, багийн Засаг даргад болон хүүхдэд яаралтай тусламж үзүүлэх утасны үйлчилгээнд мэдээлэх үүрэгтэй" хэмээн зааж өгсөн. Хөрш айлынхан хүүхдийн хүчирхийлэл үйлдэж буй этгээд байгааг мэдсэн бол заавал цагдаад мэдэгдэх үүрэгтэй.  Гэтэл энэ үүргээ иргэд биелүүлэхгүй байна. 

2018 онд гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй холбоотой дуудлагын ердөө л 10 хувийг хөршийн дуудлага эзэлж байсан. Харин 2019 онд энэ тоо 20 хувь болж нэмэгдсэн судалгаа байсан. Гэхдээ энэ оны эхний улиралд. Оны эцэс болоход энэ тоо яаж нэмэгдэхийг, эсвэл хасагдахыг таашгүй. Нэмэгдээсэй билээ. Энд дурдаад байгаа тоо бол гэр бүлийн хүчирхийллийн дуудлага, мэдээлэлтэй холбоотой статистик. Үндсэндээ мэдэгдсэн, илэрсэн, хүчирхийлүүлж байгаа иргэд нь хэлсэн хэрэгтэй холбоотой тоо юм. Гэтэл түүний цаана хуулийн байгууллагийнханд мэдэгдэлгүйгээр хэчнээн хүн араатан гэртээ хүчирхийлэл үйлдэж, хэдэн хүүхэд, эмэгтэй амьдын там дундуур туучиж явааг хэн ч мэдэхгүй.

9 настай охин амь насаа алдсан нь үүний нэг жишээ. Тэр айлд тийм хэрцгий хүчирхийлэл үйлдэгдэж байгааг хуулийн байгууллагынхан мэдээгүй байж болно оо. Харин хөршүүд нь мэдэж байсан. Харсан. Хөөрхий охиныг аврал эрэн уйлахыг, харанхуй шөнө нүдэндээ нулимстай гадаа зогсохыг тэд харж, мэдэж ч байж. Гэтэл яагаад мэдэгдсэнгүй вэ. Бусдын асуудалд оролцохгүй гэдэг аминчхан бодлоос чинь үүдээд бяцхан үрс амиа алдаад байна. Хойд эцэг, эх төдийгүй төрсөн аав, ээжийнхээ гарт амиа алдаж байгаа олон тохиолдол гарсан. Бид зүгээр л тоолсоор суугаа.

Хаалттай хаалганы цаана гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэгддэг, мэдэх боломжгүй, хэцүү гэж ярих хүн цөөнгүй байна. Хүчирхийлэл заавал ул мөр үлдээдэг. Хөршгүй айл гэж байхгүй. Хөршүүд нь заавал анзаарч л байгаа. Тиймээс иргэдийнхээ ухамсрыг дээшлүүл. Хууль, журмаа сайтар сурталчил, таниул. Хүчирхийллийг тэвчдэггүй иргэдтэй бай. Хүчирхийллийн талаар мэдээлсэн хүнийг зовоодог элдэв дүрэм, журмаа багасга.

 Хүчирхийлэл үйлдэгдэж байж болзошгүй гэсэн дуудлага ирсэн бол нэг очиж шалгаад, иргэдийн амыг дагаад буцаад явчихдаг, мэдээлэл өгсөн хүнийг “тамлан зовоодог” тогтолцоогоо хал.  Хамтарч болох бүх хүн хамтраад, хүчирхийлэгч байж магадгүй айлыг ажигла, танд, хөрштэй нь нийлээд хөдөлшгүй баримтаар тогтоо. Утсаараа видео болон аудио бичлэг хийгээд, баталгаажуулдаг байхыг ч зөвлөсөн яадаг юм. Тийм сэтгэлтэй, мэдлэгтэй, бяцхан үрсийг, хүчирхийлэлд өртсөн эмэгтэйчүүд, хөгшид, зарим эрчүүдийг хайрлах зүрхтэй иргэдтэй больё. Түүний тулд соён гэгээрэл хэрэгтэй байна. 

Иргэд ч гэсэн цагдаа ганц, хоёр дуудаж мэдүүлэг авахаас төвөгшөөж байгаа бол та хүн биш. Хоёр дуудагдаж мэдүүлэг өгөх хүүхдийн амь наснаас үнэтэй юм гэж үү. Хүний хэрэгт оролцохгүй байна гээд дуугүй сууж байгаа чинь та ч гэсэн хүчирхийлэгчийг өөхшүүлэн дэмжиж байгаагаас ялгаагүй. Тиймээс хүчирхийлэгчийг тэвчдэггүй иргэн байцгаая. Та гэртээ хүчирхийлэл үйлдэхгүй, хүүгээ, охиноо хайрлаж өсгөж болно. Таны хүүхэд гэрээсээ гараад хүчирхийллийн үр дагавартай нүүр тулаад байна.  Ангийнх нь найз хойд эцэгтээ зодуулаад нас барсныг сонсоод хүүхдүүд бяцхан зүрхэндээ яаж шаналж, сэтгэлдээ юуг тунгааж байгаа бол. Хүчирхийлэлгүй нийгмийг бүтээж байж л бид бүгдээрээ хүчирхийллээс ангид байж чадна. Та өөрийнхөө хүүхдийг хүчирхийлдэггүй, байнга зоддоггүй, дарамталдаггүй, зовоодоггүй байж болно оо. Гэхдээ бусдын хүүхэд зодуулж, хавиргаа хугалуулж, заазуураар зүсүүлж, эхнэрүүд нь сэтгэцийн өөрчлөлттэй болтлоо гэр бүлийн хүчирхийлэлд өртөж байгааг тэвчээртэй хараад сууж байдаг бол та ч гэсэн хүчирхийлэгч мөн.