Монголбанкнаас өнөөдөр өнгөрсөн пүрэв гарагт батлагдсан Төрөөс мөнгөний бодлогын талаар 2021 онд баримтлах үндсэн чиглэл болон бусад цаг үеийн асуудлаар мэдээлэл хийлээ. Мэдээллийг Монгол банкны Ерөнхийлөгч Б.Лхагвасүрэн өгсөн юм. Тэрбээр “Арваннэгдүгээр сарын 5-ны өдөр УИХ-ын чуулганаар Төрөөс мөнгөний бодлогын талаар 2021 онд баримтлах үндсэн чиглэлийг баталж өгсөн. Төслийг Монголбанк хоёр бүлэгтэйгээр бэлтгэсэн. Эхний хэсэг Монголбанк Засгийн газар, СЗХ болон бусад төрийн байгууллагатай хамтарч хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төслөө өргөн барьсан. Манайхаас 7 арга хэмжээг хамтарч хэрэгжүүлье гэсэн байдлаар төсөлд тусгасан. Хоёрдугаарт, жил болгон Монголбанкнаас макро эдийн засгийг бэхжүүлэх чиглэлээр ямар ажил хийх талаарх төлөвлөгөө маягийн заалтыг оруулж өгдөг. Тэр нь макро болон санхүүгийн системийн тогтвортой байдлыг хангах. Санхүүгийн салбарын дэд бүтцийг хөгжүүлэх гэсэн гурван дэд хэсгээс бүрдсэн заалтууд байдаг юм.
Энэ жилийн мөнгөний бодлогыг батлах үеэр УИХ-ын гишүүд Засгийн газартай хамтарч хэрэгжүүлэх 7 заалт дээр нэг заалт нэмэх санал оруулсан. Ингээд 8 заалттай болсон. Би заалтуудын дэлгэрэнгүй мэдээллийг хүргэе. Монгол Улс Мөнгө угаах, терроризмтэй тэмцэх байгууллагын Олон улсын “саарал жагсаалт”-д байж байгаад 10 сард гарсан. 2019 оны аравдугаар сард ороод, жилийн дотор гарж байгаа нь энэ. Өгсөн үүрэг даалгаврыг нь маш хурдтай биелүүлж, мөнгө угаах, терроризмтэй тэмцэх тогтолцоонд гаргасан ахицыг үнэлсэн үнэлэлт. Энэ нэг удаагийн ажил биш. Цаашид тогтолцоогоо улам бэхжүүлж, хөгжүүлэх ёстой. Түүнээс гадна, ФАТФ-аас гаргаж байгаа хэрэгжилтийн болон техникийн үзүүлэлтүүдийн нөхцөл шаардлагууд нь байнга шинэчлэгдэж явдаг учраас Монгол Улс түүнийг дагаж хууль эрх зүйн зохицуулалтуудаа өөрчилж, шинэчилж байх шаардлагатай. Тиймээс ирэх оноос Мөнгө угаах, терроризмтэй тэмцэх байгууллагын зөвлөмжид нийцүүлээд үндэсний хөтөлбөрийг гаргая гэж байгаа юм. Монголбанк дангаараа биш төрийн байгууллагуудтай нэгдэж, үндэсний хөтөлбөрийг гаргах ёстой гэдэг саналыг гаргасан.
Мөн санхүүгийн хэрэглэгчийн эрх ашгийг хамгаалах гэдэг заалтыг оруулж өгсөн. Санхүүгийн хэрэглэгч гэхээр зөвхөн банкны харилцагч гэж ойлгож болохгүй. ББСБ, даатгал, үнэт цаас, хөрөнгийн зах зээл гээд бүхий л харилцаанд оролцож байгаа хэрэглэгчидтэй хамааралтай заалт. Тиймээс санхүүгийн үйлчилгээ эрхэлдэг бүхий л байгууллагатай хамтарч ажиллана. Санхүүгийн үйлчилгээ авч байгаа иргэдийнхээ эрх ашгийг хамгаалсан эрх зүйн орчинг бий болгоё гэдэг үүднээс энэ заалтыг оруулж өгсөн.
Өөр нэг чухал заалт бол зээлийн хүүтэй холбоотой. Зээлийн хүүг бууруулах стратеги хөтөлбөрийг УИХ-аас баталж өгсөн. Энэ хүрээндээ дунд хугацаанд буюу 2023 он хүртэл Төв банк, Засгийн газар, бусад санхүүгийн зохицуулалтын байгууллагатай хамтраад зээлийн хүүг бууруулах чиглэлээр ямар ажил хийх вэ гэдгээ хөтөлбөртөө бид нарийн тусгасан. Тиймээс Мөнгөний бодлогын чиглэлд энэ ажлаа эрчимжүүлэхээр тодорхой заалтыг оруулж, 2021 оноос ажлаа эрчимжүүлэхээр тусгаж өгсөн байгаа. Зээлийн хүүг бууруулахад нэг голлох зүйл нь банк дахь зээлийн өрийн үлдэгдэлд эзэлж байгаа чанаргүй зээлийн хэмжээг хэрхэн бууруулах вэ гэдэг нь чухал. Зээлийн хүүний зардлын 20 гаруй хувийг чанаргүй зээлд зориулсан сангийн зардал эзэлж байдаг. Сангийн зардлыг бууруулахын тулд ямар арга хэмжээ авбал зохистой вэ гэдэг талаас нь харж, заалт оруулж өгсөн. Зээлтэй холбоотой шүүхийн маргаан гардаг. Энэ маргаанд 2-7 жил зарцуулдаг. Дунджаар 4 жил зарцуулагдаж байгаа. Тиймээс маргааныг яаж богино хугацаанд шийдэх вэ гэдэг талаас нь харж, эрх зүйн орчныг сайжруулах заалтыг Мөнгөний бодлогын үндсэн чиглэлд тусгаж өгсөн. Эрх зүйн зохицуулалтын хүрээнд нэлээд олон хуульд өөрчлөлт оруулах шаардлагатай. Хуулийн төслүүдийг бэлэн болгоод, УИХ-д өргөн барьсан. Хэлэлцээд эхэлбэл 2021 оноос эхлээд маргаанууд богино хугацаанд шийдвэрлэгдэх боломжтой болно. Үүнийгээ дагаад эрсдэлийн сан байгуулах зардал буурвал зээлийн хүү буурахад тодорхой хэмжээний нөлөө үзүүлнэ.
Цар тахалтай холбоотойгоор бүхий л үйлчилгээ цахимжиж байна. Банк, санхүүгийн салбар хамгийн цахимжсан нь гэж хэлж болно. Гэхдээ цахимжилтыг илүү сайжруулж, хөгжлийг нь хурдасгая гэдэг утгаар нь зарим заалтуудыг оруулсан. Төв банкны зүгээс ч тодорхой ажлуудыг хийж, гүйцэтгээд байгаа.
Бас нэг чухал заалт нь ипотекийн зээлтэй холбоотой. Төв банк төсвийн шинжтэй үйл ажиллагаа явуулахгүй байхыг чармайж байгаа хэдий ч ипотекийн зээлийн хөтөлбөр 2013 оноос хойш тогтвортой хэрэгжсэн. Бүх үйл ажиллагаа нь нийцтэй болчихсон энэ үед эвдэхгүйн үүднээс хэвээр үргэлжлүүлэхээр ипотекийн хөтөлбөрийг Монголбанк шинээр эхлүүлээд байгаа. Үүнийг 2021 онд яаж тогтвортой чиглэл рүү нь явуулах вэ. Олон улсын туршлага, сайн жишигт нийцсэн хэлбэрт шилжүүлэхийн тулд тодорхой арга хэмжээг авъя гэдэг утгаар нь энэ чиглэлийн заалтыг оруулж өгсөн. Дэлхийн 140 гаруй оронд ипотекийн зээлийг хэрэгжүүлдэг. Тэгэхдээ голдуу төрийн өмчтэй компаниар дамжуулж хэрэгжүүлдэг жишиг байгаа. Тэр сайн жишгээс суралцаж, Монголд ипотекийн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж чадах агентлаг ч юм уу байгуулах зорилт тавьсан.
УИХ-ын гишүүдийн зүгээс цар тахлын үеийг амжилттай давахад зориулж ялангуяа экспортод чиглэсэн, тэр дундаа хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүнийг боловсруулдаг үйлдвэрүүдийг Төв, Засгийн газар төсөв, мөнгөний бодлогоороо дэмжих хэрэгцээ байна гэдэг санал гаргасан. Үүнтэй холбоотой шинэ заалтыг бас оруулж өгсөн” хэмээлээ.
