Олон жил яригдаж байгаа нэг үнэн байдаг. “Монголын төр шатахуун дээр тогтдог” гэдэг. Тэгсэн мөртлөө, нөгөөх шатахууныг нь хэдэн монопол компани дамлаж авчирч зардаг. Тэр утгаар нь хөөвөл, Монголын төр шатахуун импортлогчдын атганд байгааг харуулна. Үүнийгээ шатахуун импортлогчид мэдэхийн дээдээр мэддэг бололтой. Төрд шахалт үзүүлж өндөр дүнтэй татаас авна. Нийлж хуйвалдаж байгаад үнээ нэмнэ. Н.Алтанхуягийн Засгийн газрын үед О.Магнай ШӨХТГ-ын дарга болоод хуйвалдаж үнэ нэмсэн шатахуун импортлогчдыг торгож барин цочроо өгч байв.
Торгуулж ч үзэлгүй дураараа ашиг хийдэг бизнес байв шүү дээ. Түүнээс өмнө Монголын төрд эрхэлдэг байсан. Ялангуяа С.Баярын үед бол “бандайтал” даварсан гэдэг.
Н.Алтанхуягийн үед О.Магнайгаас тэгж нэг цочоод, түүнээс хойш Ч.Сайханбилэг, Ж.Эрдэнэбат, У.Хүрэлсүх, Л.Оюун-Эрдэнэ, Г.Занданшатар, одоо Н.Учрал нарт шантааж шахалт үзүүлсээр ирсэн гэдэг. Үнэнийг хэлэхэд, шатахуун тасарвал ард түмэн бухимдана. Ард түмэн бухимдах нь эрх барьж байгаа улстөрч, улс төрийн хүчинд халтай. Тиймээс, шатахуун импортлогчдын шаардсаныг биелүүлж, санаснаар нь хийнэ. Энэ зуны баяр наадмын өмнө ч ийм л үйл явдал болсон. Шатахуун импортлогчдын шахалтаар шатахууны агуулах сав барих мөнгө хөрөнгийг улсын төсөв буюу та бидний төлсөн татвараас төллөө. Уг нь шатахууны тусгай зөвшөөрлийг агуулахтай аж ахуйн нэгж авах тухай хууль журамд нь заасан байдаг. Мөн шатахууны үнийг литр тутамд дахин дахин нэмүүлсээр лав 500 төгрөгөөр ахиулчихлаа. Үүнээс гадна шатахуун, шатах тослох, дагавар бүтээгдэхүүний гаалийн татварыг тэглэчихлээ.
Монголын төр шатахуун импортлогчдын үүнээс өөрөөр яаж тултал дэмжих билээ дээ. Засгийн газраас өнгөрсөн долоо хоногийн сүүлчээр “Шатахууны хангамж сайжирсан, дугаарлуулахгүй олгодог болно” гэж мэдэгдээд байсан ч байдал хэвээрээ долоо хоногийг эхлүүлэв.
Гэтэл тэд ханаагүй бололтой. Засгийн газарт дахин шаардлага тавьсан байж магадгүй байна. Учир нь АҮЭБ-ийн сайд Г.Дамдинням өчигдөр бухимдаж “Ерөнхий сайд, АҮЭБ-ийн сайд, төрийн бүх агентлагууд шатахуун импортлогчдыг гадаад улсаас төрийн шугамаар хөөцөлдөж экспортын квот авч өгөхөөс аваад татвар, гааль, тээвэр гээд дэмжиж болох бүх талаар дэмжиж байна. Гэтэл зарим аж ахуйн нэгж шатахуунтай байж зарахгүй, 24 цагаар ажиллахгүй, ганцхан хошуугаар олгож ард иргэдийг бухимдуулж байна.
Хямралын үед онцгой горимоор ажиллаж төрийн өмнө ард иргэдэд үйлчлэх гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлж чадахгүй бол торгоно, тусгай зөвшөөрлүүдийг нь цуцална” гэж мэдэгдэв. Сайдын хэлснээс “Зарим аж ахуйн нэгж шатахуунтай байж зарахгүй байна” гэдэг үг маш ноцтой.
Үнэхээр ч хот тойрсон, томоохон аймгийн агуулахууд олон улсад нэрээ дуурсгасан “нефтийн магнат”-ын мэдэлд очсон. 2-3 жилийн өмнө худалдаад авчихсан. Тэр л тэдгээр савандаа шатахуун хадгалж байгаа гэх мэдээлэл гадуур дотруур яригдаад байгаа юм. Тэр этгээд зарим том компанийг ч өөрийн болгосон. Үнэ нэмэх, татвар тэглэх, агуулах барих бүгд түүнд ашигтай. Ер нь бол Монголын нийт импортын шатахууныг дээр хэлснээс гадна 2-3 хүн л мэддэг. Тэд аятайхан байвал үнэ тогтвортой, хангамж хэвийн байна. Хэрэв дургүй нь хүрвэл өнөөдрийн энэ эмгэнэлт байдал үүснэ. Тиймээс “Даварсан шатахуун импортлогчид Г.Дамдинням сайдаас дахин юу шаардаад шатахуунаа дарсан бэ” гэдэг анхаарал татаж байна.
Б.БАЯР
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
