Судлаач, профессор Д.Баярхүүгийн нийтлэлийг хүргэж байна.

Засаглалын зураглал

• Манай хошуу ч олон замын уулзвар болоод гамин, барон юм юм л үзлээ.
• Богд эзэн хааны маань хэмжээт цаазат гэдэг чинь юу гэсэн үг вэ?
• Эрхгүй хаан гэдэг чинь эвэргүй сэрх гэсэн үг.
• Инээд ч биш дээ. Хаан нь эрхгүй болохлээр улс нь хаангүй болжээ дээ.
• Тэгээд энэ шуудайд хийсэн үхрийн эвэр шиг улсыг чинь хэн айлгаж, захирч, зүг чигийг нь болгоoж байх болж байнаа даа?

“Өглөө” хэмээх МУСК-ны хэсгээс авсан энэ эшлэлээс бичих сэдвээ ургуулан гаргая. 1921 оны Ардын хувьсгалын үеийнх шиг л монголчууд засаглалын мананд төөрчихөөд сууж байх шиг.

“Түмний нэг” хэмээх МУСК-ны Жигмэдданзан хэмээх феодалын үгс байдаг. Ардын засгийн албан бичгийг зүхэж буй дүр: Ард олноосоо сонгогдсон үнэхээр итгэлтэй засгийг байгуулах хэрэгтэй. Хэ хэ хэ, тэгээд тэгээд байгуулчихаад байгаа засаг нь аль вэ, алив?

Бичиг үсэг суръя гэсэн Чимидийг занаж байна: Би ч түмэнд нүүрээ бараагүй байнаа. Та нарт тэр зүйл бүрийн эрдэм дэлгэрүүлэх ардын чинь засаг туслах нь яагаав?

Жигмэдданзангийн хорлонтой үгсийг өнөөдөр монголчууд амны уншлага болгох нь холгүй хэлж хэрэглэж байна. Төр-засаг, улс төрчдийг нь хавтгайд нь үзэн ядна.

Монголчууд хаан сонголт, хатан сонголт, мэргэн сонголтоо хэзээ хийх юм, бүү мэд? Лав өнгөрсөн 30 жилийг ажваас сайн нэртэй, сайхан зүстэй ганц ч улс төрчгүй болчихсон, одоо саарал ордонд суугаа төр засгийн бүх удирдагчид, түшмэд хараалгахын дээдээр хараалгаж, чухам яаж тэсдэг юм гэмээр дүр зураг харагдана. Гэм нь өнгөрсөн 30 жилд– Цагаан морин жилийн хувьсгалаас хойш Төрийн ордноо заларсан бүх түшмэдийг бид өөрсдөө сонгосон ба төлөөллийн ардчилал гэж тэдний төр барьсан, барьж байгааг хэлж байгаа юм. Тэднээс төрийн эргэлтээр, хууль бусаар Төрийн ордонд дайрч ороод засагласан ганц ч тохиолдол байхгүй, тийм байхгүйдээ л бид ардчиллын сонгодог үлгэр жишээ гэгдэж яваа.

Moнголчyyд төрөөсөө бодлого нэхээд л, төр л бодлогогүй зоргонд нь хаяад тамын тогооны амьдрал руу түлхчихсэн мэт. Тиймдээ ч Чингис хаанаа учиргүй санагалзах ба тэр их хааны нэрээр аж амьдралаа залгуулж яваа баахан нөхөдтэй болчихсон, дахиад ч нэмэгдэнэ. Энд толилуулах хүснэгтээс Чингис хаанд маань бараадах улс төрч, удирдагч байж үү гэдэгт харьцуулалт хийгээд үз! Нэртэйд нь бүр 1911 оноос жагсаачихъя. Түүхээ болон социализмаа бас нэг санагалзаад ав!

Ингэхэд өнгөрсөн 30 жилд хэн биднийгээ удирдаж захирсан юм бэ? Би хүснэгтээр бүр нарийвчлан жагсаая. ҮАБЗ-ийг хэн хэн гэгч бүрдүүлж байсан юм бэ?

Таньдаг хүн Танд байна уу? Таны тархинд үлдсэн үү? Өөрсдөө шүүгээд дүнгээ тавь. Хэлэлцүүлэг өрнүүлэхдээ, эсвэл улс төрийн баримт бичиг, хурц дайчин нийтлэл тэрлэхдээ ашигла!