Дорноговь аймагт гамшиг нүүрлээд удаж байна. Алт, төмрийн хүдэр, уран, нүүрс, жонш гээд газрын доорх хамаг баялгийг нь цөлмөж буй гадаад, дотодын компаниудын сүйтгэл сүүлийн үед бүр хэрээс хэтэрчээ. Энэ оны эхээр Дэлхийн энергийн төв хэмээн биширч шүтэн хаа холоос аялагчдын хөл тасрахгүй болсон Хамрын хийдийн эргэн тойрны газрыг Хятадын компаниуд УИХ-ын гишүүн Б.Чойжилсүрэнгийн дүү Б.Балдоржтой нийлэн хууль бусаар эзэгнэхийн тулд Ашигт малтмал газрын тосны газрын Кадастрын хэлтсийн ажилтнууд болон Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгч нартай хуйвалдан 2009 онд цуцалсан лицензийг дахин сэргээсэн нь гай болж байгаа талаар хэвлэлүүд анх мэдээлж эхэлсэн юм. Харин нутгийн зарим удирдлагууд нь тэр үед “Манай аймгаас УИХ-д сонгогдсон Б.Дэлгэрсайхан гишүүн уг асуудлыг анхааралдаа аван лицензийг цуцлуулж, хариуцлага тооцохоор ажиллаж байгаа” гэж ярьцгааж байлаа. Гэвч үүнээс хойш дөрөв, таван сар өнгөрсөн ч сураг чимээгүй таг чиг болжээ. Тэгвэл Хятад, Монголын компаниуд Дорноговьд дан ганц Хамрын хийд гэлтгүй бусад газруудад ч улам гаарч байна. Манай сайт ч бас энэ талаар урьд нь мэдээлж байлаа.
Тус аймгийн зөвхөн Даланжаргалан сумаар жишээ татаад үзэхэд тус сумын нийт 400 мянган га газрын ихэнх хэсгийг хамарсан хайгуулын болон ашиглалтын 108 лицентэй талбайд ёстой найгаа алдсан сүйтгэл болж байна. Тэндэхийн Их нарт хэмээх тусгай хамгаалалттай газарт амьдарч буй аргал, янгирын сүрэг саяхан болтол ховор ан амьтдын ангиллаар дэлхийд тэргүүлж байлаа. Гэвч Элдэвийн баян бүрд рүү цуваж ирэн ундаалаад уул руугаа буцаж бэлчдэг байсан эдгээр ховор амьтадын тоо толгой ч улам цөөрсөөр байгаа аж.
МАК компани уурхай ажиллуулж эхэлснээс хойш арав гаруй километрийн горьтог дотор 14 уурхай ар араасаа цувран нээгдэж, өнгөт чулуу, нүүрс тээврийн хүнд даацын мянга гаруй машин сүүлийн жилүүдэд газрын хөрсийг орвонгоор нь эргүүлж, тэндээс дэгдсэн тоосонцор нь Хятадын өмнөд хэсэг хүртэл хийсдэг гээд бодоод үзэхээр үнэхээр том гамшиг нүүрэлсэн газар болоод байна. Тэгвэл саяхан “Чингисийн хар алт” компанийн нүүрс угаах үйлдвэрт технологийн горим зөрчснөөс болж, химийн хорт бодистой усан сан задарч ойр хавийнхаа газрын хөрсийг юу үгүй бохирдуулж эхэлжээ. Мөн сумын төвөөс холгүй байрласан “Кевин инвест” компанийн жонш угаах үйлдвэрийн хаягдал усны далан зад тавьж, гурван төрлийн химийн бодисын хольцтой урссан бохир усанд нь амьтай болгон хордох аюул нүүрлээд байна.
Түүнчлэн Дорноговийн Айраг сумын нутагт Хятадын 100 хувийн хөрөнгө оруулалттай “Дунфанлумань” компанийн жонш угаах үйлдвэр нь газрын гүний цэнгэг усыг хайр найргүй хэрэглэснээс болоод тэр хавийн малчдын худаг бараг бүхэлдээ ширгэж байгаа ажээ. Монгол орон усны нөөцөөр тийм ч баян улс биш. Ялангуяа тал хээр, говь нутгийнхаа гүний усыг ингэж юу ч үгүй болтол шавхаад хаявал хэдхэн жилийн дараа амьд юм үлдэхгүй болно гэсэн үг. Иймээс нутгийн иргэд “Дунфанлумань” компанийн жоншны үйлдвэрт гүний ус хэрэглэхгүй байхыг шаардаж, захирлуудтай нь уулзах гэхээр харуул хамгаалалтынхан нь хэнийг ч ойртуулдаггүй юм байна. Сураг сонсохноо тус компанийн захирал Жан овогт гэгч нь хууль хяналтынхнаас бултаж явдаг гэмтэй нэгэн ажээ. Мань эрийг нутгийн иргэд нь “Нэлээд хэдэн жилийн өмнө Дорноговь аймагт ирээд хүний амь хөнөөсөн хэрэгт холбогдон Хятад руугаа зутгаж алга болоод, хэл ам намжсан хойно сэмхэн буцаж ирсэн эр мөн байна” хэмээн сүүлийн үед сэжиглэн ярьцгаах болжээ. Олны үг ортой гэдэг. Үнэн болов уу. Харин хуууль хяналтынхан нь үүнийг анхааралдаа авч шалгах биз.
Дорноговь аймагт Хятад, Монголын уул уурхайн компаниудын хууль бус үйл ажиллагаанаас үүсч буй гамшиг ерөнхийдөө иймэрхүү янзтай байна. Харамсалтай нь тус аймгаас УИХ-д сонгогдсон Б.Дэлгэрсайхан гишүүн даанч тууштай арга хэмжээ авахгүй юм шиг байна. Түүний хэлгүй, дүлий мэт царайлж буй нь магадгүй Хятадуудтай хэдэн жилийн өмнөөс өгөө аваатай, найр наадам, наргиа цэнгэлтэй, бас хөөрхөн барьцаатай явж ирсэнтэй холбоотой биз. Хэрвээ Хятад эздэд нь барьцаалагдаагүй л бол мань хүн дуугарвал дуугарах цаг болсон баймаар. Ер нь Монголчуудыг нэг хэсэгтээ өлхөн тэжээх Ерөөгийн төмрийн хүдрийн ордыг хятадуудтай нийлэн эзэмшиж буй “Болд Төмөр Ерөө” компаниар нь түүнийг төсөөлөөд үзсэн ч бас ийм л дүр төрх харагдаад байна.
О.Баяр
Шуурхай.мн
