Финланд улс дэлхийн улс орнуудаас анх удаа цөмийн хаягдлаа урт хугацаанд хадгалах байгууламжтай болохоор төлөвлөжээ.

“Onkalo” гэж нэрлэж буй уг төслийн нэр нь фин хэлээр “агуй, гүн нүх” гэсэн утгатай.

Финландын эрх баригчид сүүлийн 20 гаруй жил уг төслийг тус улсын баруун өмнөд бүсийн Олкилуото арал дээр хэрэгжүүлж байгаа юм. Энэ нь газрын 450 метрийн гүнд байгуулагдаж буй томоохон зоорь ажээ.

Тус арал дээр одоо цөмийн гурван реактор ажилладаг. Гурав дахь нь энэ онд нээгдсэн юм. Реакторууд нийлээд Финландын эрчим хүчний хэрэглээний 33 хувийг хангадаг.

Цөмийн хог хаягдал хадгалах байгууламжийн зардал нэг тэрбум евро хүрсэн бөгөөд хоёр жилийн дараа ашиглалтад орох төлөвлөгөөтэй байна.

2020 онд энэ бүтээн байгуулалттай танилцсан Олон Улсын Атомын Эрчим Хүчний Агентлагийн тэргүүн Рафаэл Гросси “Өндөр түвшний цацраг идэвхт цөмийн хаягдлыг хадгалах геологийн агуулах байгуулах санааг бүгд ярьдаг ч Финланд улс л үүнийг хийжээ” гэж магтсан юм.

АНУ, Их Британи, Швед, Франц, Канад зэрэг улсууд ижил төстэй шийдлийг судалж байгаа ч Финланд улс тэднээс 10 жилийн түрүүнд явааг судлаачид хэлсэн байдаг.

Одоогоор дэлхийн нийт эрчим хүчний хэрэглээний 10 хувийг цөмийн эх үүсгүүр хангадаг юм. Хүлэмжийн хий бага ялгаруулдаг гэдэг утгаараа цөмийн эрчим хүч нь уур амьсгалын өөрчлөлттэй тэмцэхэд чухал ач холбогдолтой гэж судлаачид үздэг.

Гэвч нөгөө талаас аюулгүй байдлын асуудал хөндөгддөг юм.

Цөмийн эрчим хүчийг үйлдвэрлэх явцад гарсан хаягдал нь хэдэн зуун мянган жилийн хугацаанд хүн, байгальд хор хүргэх цацраг идэвхт туяаг ялгаруулж байдаг.

Тиймээс уг хаягдлыг хүмүүс болон байгалиас тусгаарласан орчинд маш урт хугацаанд хадгалах шаардлагатай.

2016 оны байдлаар дэлхий даяар 260,000 тонн орчим цөмийн хаягдал хадгалагдаж байжээ.

Онкалогийн байгууламж нь 3,500 тонн хаягдлыг хадгалах багтаамжтай байх гэнэ. Энэ нь Финландын таван цөмийн цахилгаан станцын бүх ашиглалтын хугацааны турш гаргах хаягдлыг хадгалах багтаамжтай гэсэн үг.

Мэргэжилтнүүдийн тооцоолсноор Онкалогийн байгууламж 100-120 жилийн хугацаанд дүүрэх ба тэр үед байгууламжийг лацдаж, хамгийн багадаа 100,000 жил хадгалах юм байна.

Ингэхдээ газар хөдлөлт, мөстлөг зэрэг байгалийн янз бүрийн хүчин зүйлийн үед задрахгүй байхаар бүтээжээ.

“Бид хомо сапиенсийн оршин тогтнох хугацаанаас удаан ажиллах зүйл бүтээхийг хичээж байна. Цаг хугацааны хувьд санаанд багтамгүй юм” гэж Онкалогийн төсөл дээр ажиллаж буй мэргэжилтнүүд ярьж байна.

Эх сурвалж: BBC