Засгийн газраас 2027 онд Оюутолгой компаниас гурван их наяд төгрөгийн ногдол ашиг авч, улсын төсөвт төвлөрүүлэхээр тооцож, ирэх оны төсвийн төсөлд тусгаад буй. Үүнтэй холбоотойгоор ногдол ашгийг хэрхэн авах, юунд зарцуулах, мөн дэд бүтэц, цалин, тэтгэвэр болон бусад асуудлын талаар Сангийн сайд З.Мэндсайханаас тодрууллаа.

-Азийн хөгжлийн банктай байгуулах 250 сая ам.долларын зээлийн шугамыг ямар тохиолдолд ашиглах вэ. Энэ нь шууд авч зарцуулах зээл гэсэн үг үү?

-250 сая ам.долларын зээлийн шугамыг бэлэн байдалд байлгах зорилготой. Тухайлбал, ган, зуд болох, хүнсний хомсдол үүсэх, нефть, түлшний нийлүүлэлт гэнэт тасалдах зэрэг онцгой нөхцөл байдал үүсвэл шаардлагатай эх үүсвэртэй байх үүднээс энэ зээлийн шугамыг авч байгаа. Зээлийн шугам нээгдлээ гээд шууд авч хэрэглэнэ гэсэн үг биш. Шаардлагатай нөхцөл үүссэн тохиолдолд Гамшгийн тухай хуулийн дагуу үнэлгээ, дүгнэлт гарч, урьдчилан сэргийлэх, хохирлыг арилгах зорилгоор ашиглана. Өнөөдөр эдийн засгийн хувьд тодорхойгүй нөхцөл байдал их байна. Жишээлбэл, шатахуун, бензиний нийлүүлэлт гэнэтийн шалтгаанаар тасалдвал шаардлагатай эх үүсвэр бий болгоход ашиглах боломжтой. Өөрөөр хэлбэл, болзошгүй эрсдэлийн үед ашиглах бэлэн эх үүсвэр гэж ойлгож болно.

-Засгийн газар 2027 онд Оюутолгойгоос гурван их наяд төгрөгийн ногдол ашиг авахаар төсөвт тусгасан. Гэтэл энэ дүн эцэслэгдээгүй гэх тайлбарыг “Эрдэнэс Оюутолгой”-н удирдлага өгсөн. Ногдол ашиг авах асуудал яг ямар шатандаа байна вэ?

-Гэрээн дээр эцэслэсэн зүйл байхгүй. Гэхдээ Оюутолгой, “Рио Тинто” групптэй хэлэлцээ хийх хоёр ажлын хэсэг ажилласан. Нэгийг нь миний бие, нөгөөг нь Дамдинням сайд ахалж ажилласан. Тодорхой үр дүнгүүд гарсан.Нэгдүгээрт, зээлийн хүүг бууруулсан. Зээлийн санхүүжилтийг эргэн харах хугацааг тохирсон. Менежментийн төлбөрийг бууруулсан. Мөн сая “Рио Тинто” группийн гүйцэтгэх захирал ирж, ажлын хэсгийн хүрээнд гарсан өөрчлөлтүүдийг Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээнд тусгасан.Ингэснээр 17 жилийн дараа Оюутолгой төслийн Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээнд анх удаа өөрчлөлт хийж, Монголын талд ирэх өгөөжийг нэмэгдүүлж чадсан. Монгол Улсад хэрэгтэй шийдвэр гарсан.Энэ хэлцлийн хүрээнд тохирсон нэг чухал зүйл нь 2037 оноос эхэлж авах байсан ногдол ашгийг 2027 оноос эхэлж авахаар хоёр тал тохирсон явдал. “Рио Тинто” группийн гүйцэтгэх захирал Монголын талд ногдол ашиг өгөхөө баталгаажуулж байгаагаа илэрхийлсэн. Тиймээс бид төсвийн төсөлдөө гурван их наяд орчим төгрөгийн ногдол ашиг авна гэж тусгасан.

2026 оны компанийн тайлан, баланс 2027 онд гарна. Хоёр талын ажлын хэсэг ногдол ашгийг хэрхэн тооцож авах талаар ажиллаж байгаа бөгөөд энэ ондоо багтаан тооцооллоо дуусгана. Өөрөөр хэлбэл, ногдол ашиг авах нь тодорхой болсон.Монголын талын барьж байгаа зарчим ч тодорхой. Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээгээр Монголын талд ирэх өгөөж 53 хувь байх ёстой. Үүнийг хангуулж ажиллана. Энэ хүрээндээ ногдол ашгаа авна.

-Оюутолгойн ногдол ашгийн хоёр их наяд төгрөгийг эрчим хүч, боловсрол зэрэг салбарт зарцуулах нь Үндэсний баялгийн сангийн тухай хууль зөрчинө. Ногдол ашиг иргэдийн Хуримтлалын сан дахь нэрийн дансанд орох ёстой гэсэн байр суурийг АН-ын төлөөлөл илэрхийлсэн. Үүнд ямар тайлбар өгөх вэ?

-Улс төрийг яаж ч хийж болно. Гэхдээ нэг зүйлийг хэлье. 2037 онд ирэх ёстой байсан ногдол ашгийг Засгийн газар 10 жилээр урагшлуулж, Монголын ард түмэнд ирэх өгөөжийг нааш нь татаж авчирч байна.Үүнээс нэг их наяд төгрөгийг иргэдийнхээ Хуримтлалын санд төвлөрүүлье. Харин хоёр их наяд төгрөгийг улс орны тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэхэд зарцуулъя гэж байгаа.Өнөөдөр төсвийн хэлэлцүүлгийн үеэр урсгал зардал тэлж байна гэж ярьж байгаа. Урсгал зардлын цаана төрийн албан хаагчдын цалин, ахмадуудын тэтгэвэр бий. Ахмадуудынхаа тэтгэврийг нэмье, төрийн үйлчилгээний ажилчид, төрийн тусгай болон төрийн захиргааны албан хаагчдынхаа цалинг нэмье гэж байна.Мөн эдийн засгийн агшилттай энэ үед өрхийн болон жижиг, дунд бизнес эрхлэгчдэд жилийн 10 хувийн хүүтэй зээл олгоё. Орон сууц авч чадахгүй байгаа иргэддээ ипотекийн зээлийн санхүүжилт олгоё гэсэн асуудлуудыг оруулж ирсэн.Эдгээр асуудлыг улс төржүүлэх шаардлагагүй. Хуралдаа суугаад ард түмнийхээ цалин, тэтгэврийг нэмэх асуудлыг хэлэлцэх ёстой.

-Тэгвэл Оюутолгойн ногдол ашгаас хоёр их наяд төгрөгийг дэд бүтцэд зарцуулах гол үндэслэл нь юу вэ?

-Бид хоёр их наяд төгрөгөөр дэд бүтцийн салбараа шинэчилж, хөрөнгө оруулалтын асуудлыг нэг мөр шийдвэрлэе гэж байгаа. Өнөөдөр Монгол Улсын эдийн засгийг тэлэхэд хамгийн их саад болж байгаа салбар бол эрчим хүчний дэд бүтэц.Орон нутагт залуучууд орон сууцтай болох гэхээр аймгийн төвүүдэд дулааны эх үүсвэр хүрэлцдэггүй. Дулааны асуудлыг нь шийдвэл хувийн хэвшлийнхэн орон сууц барина. Залуучууд ипотекийн зээлд хамрагдаж, орон сууцтай болох боломж бүрдэнэ.Нөгөө талаар уул уурхайн бүлэг ордуудаа ашиглалтад оруулах, экспортоо нэмэгдүүлж, эдийн засгаа тэлэхэд эрчим хүчний эх үүсвэр дутагдаж байна. Энэ асуудлыг шийдэх шаардлагатай.Бид эдийн засгаа тэлж, эдийн засгийн өсөлтийг ард иргэдийнхээ амьдрал, өрх гэрт хүргэх бодлого хэрэгжүүлэхийг зорьж байгаа.Мэдээж хэлэлцүүлгийн явцад ард иргэдээсээ асууна. Иргэд ногдол ашгаа шууд авах уу, Хуримтлалын сандаа төвлөрүүлэх үү, эсвэл Оюутолгойгоос орж ирж байгаа анхны ногдол ашгаараа Монгол Улсын хөгжилд саад болж байгаа дэд бүтцийн асуудлаа шийдэх үү гэдгийг ярилцана.

Бид 10 аймгийн дулааны асуудлыг шийдэхээр ярьж байна. Аймгуудад дулааны эх үүсвэр бий болбол орон сууц баригдана. Нөгөө талд Засгийн газар бага хүүтэй ипотекийн зээлээр санхүүжүүлнэ. Орон нутагт бизнес эрхлэх иргэддээ бага хүүтэй зээл олгоно.Өнөөдөр банкны зээлийн хүү жилийн 20-24 хувьтай байна. Үүнийг жилийн 10 хувийн хүүтэй болгох бодлого ярьж байгаа. Мөн зургаан хувийн хүүтэй ипотекийн зээлд хамрагдах хүсэлтэй 45 мянга орчим иргэн байна. Энэ асуудлыг нэг мөр шийдэх зорилготой.

-Төсөвтэй хамт нийгэм, эдийн засгийн тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэх шинэ хуулийн төсөл оруулж ирж байгаа нь шүүмжлэл дагуулж байна. Яагаад тусгайлан нэг удаагийн хуулиар зохицуулах шаардлагатай гэж үзсэн бэ?

-Оюутолгойн ногдол ашиг бол төсвийн байнгын, тогтвортой орлого биш. Тиймээс нэг удаагийн хуулиар зохицуулах шаардлагатай гэж үзсэн.Цаашдаа 2028, 2029 оны төсвөө төлөвлөж, Монгол Улсын төсөв цаг хугацааны дарааллаараа явна. Тиймээс дараа дараагийн төсөвт дарамт учруулахгүйн тулд нэг удаагийн хуулиар зохицуулалт хийж байгаа.Засгийн газрын оруулж ирсэн төсөл ард иргэдийн амьжиргааг эдийн засгийн хүндрэл, үнийн өсөлтөөс хэрхэн хамгаалах вэ гэдэгт чиглэж байгаа. Төрийн албан хаагчид, ахмадуудын орлогыг инфляцын нөлөөллөөс хамгаалах, цалин, тэтгэврийг тогтвортой түвшинд барих, үнийн өсөлтөд нөлөөлж байгаа дотоодын бүтээгдэхүүний нөөцийг бүрдүүлэх асуудлыг төсвийн төсөлд тусгасан.Гэтэл энэ асуудлыг хэлэлцэхгүй, байнгын хороод болон чуулганы хуралдаанд суухгүй байгаа нь ойлгомжгүй байна. Төсвийн тодотголыг хэлэлцэж эхэлснээс хойш 20 гаруй хоног өнгөрсөн ч дөнгөж гуравдугаар хэлэлцүүлэг рүү орж байна. Нийгмийн бодлогын байнгын хороо ч хуралдаж чадсангүй.Ард түмний амьдрал хэцүү байна гэж ярьдаг. Тэр асуудлыг шийдэхээр төсөл оруулж ирэхэд хэлэлцэхгүй, хуралдахгүй байгааг би ойлгохгүй байна.

Т.БАТСАЙХАН

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин