Дорноговь аймгийн нутаг дахь Хар тал буюу Хамрын хийд орчмын газрыг Хятадын компаниуд хууль бусаар эзэгнэж, нүүрс олборлохоор улайрч буй талаар сүүлийн хэдэн сарын турш хэвлэл мэдээллийнхэн удаа дараа олон нийтэд түгээж байгаа билээ. Манай сайт мөн энэ тухай урьд нь нийтэлж байсан юм. Тэгвэл ойрноос тэнд хууль зөрчигчдийн нөхцөл байдал улам хүндрэх төлөвтэй болоод байна.
Хамрын хийдийн эргэн тойронд Хятадын “Оуяашиёоу”, “Даблью эс жи эл” болон Монгол эзэнтэй “Олон ихт баян” зэрэг компаниуд дахин ашигт малтмалын орд газрыг хувааж авахын тулд “Оуяашиёоу” компанийнхаа 2009 онд цуцлагдсан гурван лицензийг хууран мэхлэх замаар Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шийдвэр гаргуулан 2017 онд сэргээсэн байлаа. Уг нь тэдгээр компаниудын лицензтэй талбайг 2014 онд орон нутгийн хамгаалалтанд авч, Хамрын хийд гэх мэт түүх соёлын дурсгалт газрыг онгон дагшин хэвээр хадгалж үлдэхийг дорноговьчууд анхнаасаа зорьж тэмцэж байсан юм. Гэтэл Ашигт малтмал, газрын тосны газрын Кадастрын албаныхан нь лицензийг сэргээхэд хууль бусаар оролцоод бөөн гай тарьж байна. Хамрын хийд орчмыг орон нутгийн тусгай хамгаалалтад авсан баримт бичгүүд нь Ашигт малтмал, газрын тосны газарт хүргэгдсэн байхад Кадастрын хэлтсийн дарга Д.Дашзэвэг мэтийн хүмүүс зориуд тэгэхээс тэгэх гэсэн шиг уг бичиг баримтуудтай танилцаагүй дүр эсгэж байжээ. Үгүйдээ ядаж Дорноговь аймгийнхнаас огт асуулгүй, аймгийн удирдлагуудынх нь тайлбарыг шүүх дээр огт сонсохгүйгээр “Оуяашиёоу” компанийн 2009 онд цуцалсан лицензүүдийг сэргээх шийдвэр гаргасныг хуйвалдаан гэхээс өөр юу гэх билээ.
Хятадын “Оуяашиёоу”, “Даблью эс жи эл” компаниуд нь өнгөрсөн өвлөөр Хар тал буюу Хамрын хийдийн ойролцоо мянга гаруй ажилчдынхаа байр савыг барьж угсарч эхлэх үед Дорноговь аймгийн Засаг даргын Тамгын газрынхан нөхцөл байдал бишдэж буйг мэдээд үйл ажиллагааг нь түр зогсоох арга хэмжээ авснаас хойш тэнд лицензийг цуцлах талаар одоо болтол олигтой юм хийгдээгүй байгаа нь тун харамсалтай. Тэр бүү хэл “Даблью эс жи эл” команийнх нь лицензтэй талбайгаас нэлээд хэсгийг шилжүүлж авсан “Олон ихт баян” компанийнхан нь өдгөө ёстой жинхэнэ дураараа дургиж, дунд чөмгөөрөө жиргэв гэгч болж байгаа аж. Тус компанийн захирал Б.Балдорж гэгч нь цөөн хэдэн ирвэс нутагшиж буй Өмнөговь аймгийн Тост, Тосон Бумбын нурууны алтанд шунаж, баахан хэл амны бай болж яваа УИХ-ын гишүүн Б.Чойжилсүрэнгийн төрсөн дүү гэдгээрээ гул барин тийнхүү намайг хэн хэлж нохойг хэн саахав гэсэншүү дураар аашилж байна. Энд хамгийн хачирхалтай нь Б.Балдоржийн “Олон ихт баян” компани болон Хятадын “Даблью эс жи эл” компаниуд 2017 онд Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхээс дээрх лицензүүдийг сэргээх шийдвэр гарснаас хойш 2-3 сарын дараа байгуулагдсан байх юм. Тэгээд Хятадын “Оуяашиёоу” компанийн лицензтэй талбайг одоо хуваан эзэмших хуурамч гэрээгээр халхавчлан тийнхүү улайран дайрч байна.
Б.Балдорж нь өнгөрсөн өвөл Хамрын хийдийн ойролцоо ашигт малтмал олборлохоор техник хэрэгслүүдээ аваачаад хулгайгаар төмрийн хүдрийн баяжуулах үйлдвэр барих гэж байлаа. Харин нутгийн иргэд нь төрийн бус байгууллагуудтай хүч хавсран тэмцэсний хүчинд тус аймгийн Даланжаргалан сумын Бичигт багийн нутаг дэвсгэр, Худагт гэдэг газарт үйлдвэрийн суурь тавьж, цахилгааны агаарын шугам татаж эхлээд байсныг зогсоож чадсан юм. Аймгийн мэргэжлийн хяналтынхан ч бас хууль бус үйл ажиллагааных нь актыг тавьсан байлаа. Гэвч Б.Балдорж нь одоо хууль бус газартаа үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлэх гээд зүтгэж байна.
Тэгвэл Дорноговь аймгийн удирдлагууд харин дээрх команиудын лицензийг цуцлуулахын оронд өөр газарт лицензийг нь шилжүүлэн эзэмшүүлэх тухай яриад явж байгаа нь бүр ч сонин юм. Тэр бүү хэл, Б.Балдорж нь өнгөрсөн сарын эхээр Ашигт малтмал газрын тосны газарт илгээсэн “хүсэлт” гэсэн бичигтээ “...Аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал нь тусгай зөвшөөрөлтэй талбайтай давхцуулан зарим газрыг орон нутгийн тусгай хамгаалалтанд авах эсэх талаар урьд өмнө огт мэдэгдэж байгаагүй...” гэх мэтээр илэрхий мугуйдлан дайрсан байх юм. Нэг үгээр хэлбэл, хойноос ирээд хот минийх, хотонд ороод хонь минийх гэгч болж буй ажээ. Зүй нь ном ёсоороо бол Б.Балдорж гэгч нь Хамарын хийд орчимд байгаа Хар талын хууль бус тусгай зөвшөөрлийг хуйвалдаж гаргасан шүүхийн шийдвэрийн дараагаар байгуулсан “Олон ихт баян” компанидаа ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл авах гэсэн юм бол аймгийн удирдлага, Иргэдийн төлөөлөгчдийн хуралд нь хандах учиртайсан. Түүнээс биш Дорноговь аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлынхан нь Б.Балдоржийн өөдөөс тосож гүйгээд “Энэ талбай чинь орон нутгийн хамгаалалттай” энээ тэрээ гээд тайлан тавиад явахгүй нь мэдээж. Гэтэл өдгөө Б.Балдорж нь тус аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлаас гаргасан Хар тал буюу Хамарын хийд орчмын газрыг орон нутгийн тусгай хамгаалалтанд авах тухай 2014 оны шийдвэрийг тийнхүү мэдэн будилж, эсэргүүцэн жүжиглэх нь дэндүү ёс жудаггүй явдал ажээ.
О.Баяр
Шуурхай.мн
