Өнөөдөр нийслэлд 8 хэмийн дулаантай, цонхоор барилга, байгууламж тод харагдана. Өмнөх жилийн үетэй харьцуулахад утаа гэх зүйл нүдэнд торойж харагдсангүй. Жилийн жилд “сааралтсан” байдаг нийслэлээ харахаар сэтгэл хүртэл дүнсгэр байдаг байв. “Утаагүй Улаанбаатар” гэж нэлээн хэдэн жил ярьсан засаг төр маань энэ жил түүхий нүүрстэй харьцуулахад арай дэвшилтэт бүтээгдэхүүн гарган авч, хэрэгжүүлэв бололтой.

Харамсалтай нь иргэд шахмал түлшний талаар мэдээлэл муутайхан намар цагтай золгосон юм. Буруу горимоор галласнаас үүдэн иргэд “гэнэ” алдаж амиа алдсан тохиолдол нэг бус удаа гарлаа.

Үүнтэй холбоотойгоор өнгөрсөн өдрүүдэд нийслэлийн удирдлагууд, холбогдох албаныхан, дүүрэг хорооны 5000 гаруй ажилтнууд төвийн зургаан дүүргийн айл өрхүүдээр явж түлшийг зөв хэрэглэх, зуухны зөв галлагааны талаарх зөвлөмж, мэдээллийг хүргэж ажиллажээ. Түүнчлэн 24 цагаар ажиллаж байгаа шуурхай албаны албан хаагчид айл өрх бүрт зөвлөмж хүргэхээс гадна ханан пийшингийн аюулгүй байдлыг хангаж ажиллаж байгаа аж.

Өнөөдрийн байдлаар угаарын хийнд хордсон гэх дуудлага цөөрч байгаа мэдээллийг Нийслэлийн мэргэжлийн хяналтын газраас өгсөн юм. Манай сурвалжлах баг бодит байдалтай танилцахаар нийслэлийн СХД, ЧД-ийн хоёр айлаар орж шахмал түлшний хэрэглээний талаар сурвалжиллаа.

Д.Даваажав: Шахмал түлш түүхий нүүрстэй харьцуулахад давуу талтай

Нийслэлийн Сонгинохайрхан дүүргийн 6-р хорооны иргэн Д.Даваажаваас шахмал түлшний хэрэглээний талаар сэтэгдлийг нь хуваалцлаа.

- Шахмал түлшийг хэрэглэхэд хэр байна вэ. Сэтгэгдлээ хуваалцаач?

- Миний хувьд сэтгэгдэл өндөр байна. Утаа, тортог бага гарах юм. Төслийн зуухтай учир дээр, доороос аль аль талаас нь галлахад их тохиромжтой. Давуу тал их байна. Цогоо маш удаан барина. Ингэхлээр дулаанаа алдахгүй байна гэсэн үг. Унтраагүй байгаа цогон дээр нь түлшээ нэмж хийж болно эсвэл жоохон мод хийж байгаад галлаж болж байна. 

- Үнс хэр хэмжээтэй гарч байна вэ?

- Үнсний хувьд гаралт их байна. Бүрэн шаталттай учраас үнс их гарч байна уу гэж ойлгож байгаа.

- Нэг шуудай нүүрсийг хэр хугацаанд түлж байна вэ?

- Хүйтэн өдөр бол нэг өдөр түлж байналээ. 

- Түүхий нүүрстэй харьцуулахад хэр санагдаж байна вэ?

- Давуу тал ихтэй. Маш сайн. Гэр дулаацуулж байгаа байдал, цогшиж байгаа нь маш сайн гэж дүгнэж байна. Өмнө нь түүхий нүүрс хэрэглэдэг байхад шөнө сэрүүлэг тавьж байгаад босож галладаг байсан. Харин шахмал түлшийг хэрэглэснээс хойш орой хийчихээд унтахад өглөө гэр дулаахан байдаг болсон. 

- Идэр есийн хүйтэн эхэлвэл хэр хэмжээтэй түлш хэрэглэхээр байна вэ?

- Одоо галлаж байгаа байдлаа харахаар нэг шуудай талтай орох болов уу гэж тооцож байгаа. 

- Шахмал түлшийг хэрэглэснээр утааны гаралт багасаж байна уу хэр байна вэ?

- Өмнөх жилийн өдий үетэй харьцуулахад утаа тодорхой хувиар буурсан гэж үзэж байна. Жишээлбэл, манай амьдарч байгаа энэ хэсэг жоохон хонхор. Тиймээс утаа их суунагладаг. Цонхоор зам харагдахгүй байдаг байсан. Орой хүн бүр гэртээ харьж галлаж байгаа. Утааны оргил үе гэж хэлж болох тэр үед утаа хамаагүй бага байна. Мэдээж гал түлж байгаа үед утаа арилна гэж байхгүй. Гэхдээ утаа шингэрсэн байналээ. 

- Галлагаа эхэлснээс хойш шахмал түлш нэлээн "чих халууцуулах" болсон. Энэ тал дээр таны бодол?

Иргэдийн хариуцлагагүй, хайхрамжгүй байдлаас үүдэж угаартах, нас барах тохиолдол гараад байна уу гэж бодож байгаа. Учир нь манайх нам даралтын зуухтай. Хорооноос ирсэн зөв галлагааны зөвлөмжөөр галаа түлэхэд ямар ч асуудал алга. Утаа, тортог гарахгүй их таалагдаж байна. Гэтэл галлагаа эхэлснээс хойш угаартлаа, нас барлаа гэсэн сөрөг мэдээллүүд их гарч байна. Тухайн айл өрхийн галлаж байгаа пийшин зуух нь ямар байдаг юм бол доо. Аливаа ажлыг хийхэд хөдөлмөр хамгааллын аюулгүй байдал гэж байдаг. Түүнийгээ жоохон дутуу хийсэн юм болов уу.

- Таны хувьд галаа хэрхэн ямар дараалалтайгаар галладаг вэ?

- Эхлээд зуухаа хөөлнө, цэвэрлэнэ. Ямар ч үнсгүй, хөөгүй болсон үед галлаж эхэлдэг. Модоо цуулж хагалаад асаана. Цогшихоор нь түлшнээсээ багаар хийдэг. Цогоо удаан барьж байгаа учраас бага багаар нэмж хийхэд гэр байшин дулаанаа алдахгүй. Миний бодлоор зарим иргэд галлахдаа түлшээ бүрэн гүйцэд шатаж дуусаагүй байхад нь хүхээг, хаалтаа хаачихдаг байх. Тэгэхлээр дутуу шатсан түлш дотогшоо утаа цохино. Тэгээд л угаартаж байгаа юм болов уу гэсэн бодол төрсөн. Галлагааны горим алдагдсан байх. Энгийн зууханд галласан ч зүгээр.

- Танайх байшиндаа дулаалга хийсэн үү?

- Хийгээгүй. Хийх шаардлагагүй гэж үзэж байгаа. Ер нь утаагүй Улаанбаатар гэсэн уриа гаргасан. Тиймээс түлшийг хэдий сайжруулсан ч галлаж байгаа л бол утаа гарна гэсэн үг. Огт утаагүй байя гэвэл орон сууцжуулах нь хамгийн зөв шийдэл. Дэд бүтцээ хөгжүүлэх хэрэгтэй. Өмнө нь түүхий нүүрс хэрэглэж байхад хариуцлагагүй байдлаасаа болж угаартаж нас барж байсан тохиолдол байдаг. Тухайн үед Багануур, Налайхын нүүрс гээд шинжилгээ аваад хэл ам болж байгаагүй. Нэгнийхээ хийж байгаа ажлыг битгий улстөржүүлээсэй гэж хүсэж байна.

О.Билэгсайхан: Галлахаасаа өмнө пийшингээ сайн цэвэрлэж үнсээ авдаг

- Сайн байна уу. Та өөрийгөө танилцуулахгүй юу?

- Сайна байна уу. Намайг Билэгсайхан гэдэг ЧД-ийн 7-р хорооны иргэн багш мэргэжилтэй.

- Шахмал түлшийг хэрэглэж байгаа сэтгэгдлээсээ хуваалцана уу?

- Дажгүй санагдсан шүү. Цогоо маш удаан барьдаг юм билээ. Түүхий нүүрснээс давуу тал ихтэй юм. Оройдоо хийчихээд унтахаар өглөө цогтой байдаг. Одоо манай паарыг бариад үздээ. Маш сайн халж байгаа. Өө хайсан хүнд үнс их гарах юм.

- Та багш мэргэжилтэй гэсэн. Өглөө гараад орой гэртээ ирэхэд гэр  нь хэр дулаахан байдаг вэ?

- Гэртээ орой 19:00 цагийн орчимд ирэхэд өрөөний температур яг хэвийн байдаг. Тэгэхлээр цогоо удаан барьж байгаа учраас дулаан алдахгүй байна гэж үзэж байгаа.

-Галлахад хэр санагдаж байна вэ?

-Маш амар санагдсан. Модоо хийгээд шатаахад бүрэн асдаг. Галлахаасаа өмнө пийшингээ сайн цэвэрлэж үнсээ авдаг. Галлахад ямар нэгэн хүндрэл байхгүй. Манайх сардаа нэг удаа яндангаа хөөлдөг. Хэрэв хөөлөхгүй бол утаа гарна.

- Галлагаа эхэлснээс хойш нийгэмд сөрөг мэдээллүүд их гарах болсон. Үүнд ямар байр суурьтай байна вэ?

- Сөрөг мэдээллүүд гарах үед айж байсан. Үүний хэцүү зүйл нь угаарын хий үнэртэхгүй гэсэн. Хүнд мэдрэгдэхгүй байж байгаад угаартдаг гэж сонссон. Гэхдээ хэрэглээд сурчихаар айх зүйлгүй юм байна. Хамгийн чухал нь галлагаагаа зөв хийх ёстой юм байна гэдгийг ойлгосон. Манайх галлагааны өрөө тусдаа байдаг учраас аюулгүй байдлаа бага ч болов хангасан.

- Нийслэлийн хэмжээнд утаа багасаж байна уу?

- Багассан нь ажиглагдаж байгаа. Гэхдээ одоо дүгнэхэд эрт байна. Дүн өвлийн хүйтэн, цас орж эхлээгүй байна. Хүйтний эрч чангараад өдөр шөнөгүй галлах үед утаа ямар байх нь мэдэгдэх байх.

- Түүхий нүүрстэй харьцуулахад хэр санагдаж байна вэ?

- Хамаагүй илүү юм байналээ. Үнийн хувьд шаталт, цогшилт, хэрэглээ гээд бүх талаараа. Аливаа хуучин хэвшлийг халж, шинэ зүйл гаргаж ирнэ гэдэг хэцүү.

- Нэг шуудай нүүрсийг хэр хугацаанд хэрэглэж байна вэ?

- Манайх 66 мкв талбайтай өвлийн байшин. Сангаар гурван өрөө халаадаг. Нэг өдөр нэг шуудай түлш хэрэглэж байна.

- Түүхий нүүрсийг шахмал болгож утааг багасгах нь зөв шийдэл үү?

- Мэдээж түүхий нүүрстэй харьцуулахад дэвшилттэй. Гэхдээ гал түлж байгаа цагт утаа арилна гэж байхгүй. Утааг арилгахын тулд гэр хорооллын дахин төлөвлөлт хийх, орон сууцжуулах, газаар халдаг болгох гэхчилэн өөр аргыг хэрэглэхгүй бол утааны асуудал хэзээ ч шийдэгдэхгүй. Хэрэв гэр хороолол дунд бохирын шугам явуулбал байранд орсноос илүү сайхан амьдрах боломж бий болно. Миний хувьд залуу гэр бүл. Байранд орохоор материал бүрдүүлсэн боловч банкны шаардлага өндөр юм байналээ. Байрны урьдчилгаан дээр бүдэрсэн.

Ярилцсанд баярлалаа.

Т.Дашмаа