ОХУ-ын Байгалийн нөөц, экологийн дэд сайдын албан тушаалаас саяхан чөлөөлөгдсөн Денис Буцаев АНУ руу дүрвэжээ. Энэ бол Орос, Украины дайн 2022 онд эхэлснээс хойш олон давтамжтай ажиглагдаж буй үзэгдлийн нэг хэсэг. Нөгөөтэйгүүр энэ нь улс оронд тогтворгүй байдал ихсэх үед урвалт олноор гарч байсан Зөвлөлтийн үеийн түүхийг сануулж байна. Үүнийг ойлгохын тулд 1930-аад оны их хэлмэгдүүлэлт, дэлхийн хоёрдугаар дайны үеийн Барбаросса цэргийн ажиллагааны дараах эмх замбараагүй байдал, 1953 онд Йосеф Сталин нас барсны дараах үе, 1980-аад он буюу ЗХУ задран унахын өмнөх үеийг эргэн санах хэрэгтэй.
Эх орноосоо дүрвэхэд цор ганц шалтгаан хангалтгүй юм. Дүрвэгчдэд санхүүгийн бэрхшээл, удирдлагатайгаа санал зөрчилтэй байдал, шийтгүүлэхээс айх айдас зэрэг өөр олон хүчин зүйл нөлөөлдөг. Юу юунаас илүүтэй тухайн улс орны дэглэм тэсч тэвчихийн аргагүй болох нь хүнийг эх орноосоо дайжиж зугтахад хүргэдэг хамгийн том хүчин зүйл. Ийм асуудал ЗХУ болон өнөөгийн Орос шиг авторитар тогтолцоонд нийтлэг ажиглагдана.
Зөвлөлтийн үеийн нэгэн адил өнөөгийн Орос улс дахин дүрвэлтийн давалгаанд өртөж байна.
Өнөөдөр энэ дүрвэлт ил тод, эцсийн, газарзүйн гэсэн гурван хэлбэртэй илэрч байна. Ил тод дүрвэлт гэдэг нь дэглэмийг шүүмжилж, алдаа дутагдлыг нь ил гарган ярихыг хэлнэ. Эцсийн дүрвэлт гэдэг нь амиа хорлолт. Харин газарзүйн дүрвэлт гэдэг нь эсэргүүцлийн илэрхийлэл болгон эх орноосоо дүрвэх, эсвэл өөрөө цөллөгт явахыг хэлнэ.
Зөвлөлтийн үед эдгээр гурван хэлбэрийг ил, далд байдлаар бүгдийг нь урвалт гэж үздэг байв. 1930-аад оны сүүлээр Сталины удирдлага дор ЗХУ-д өрнөсөн их хэлмэгдүүлэлт, цэвэрлэгээний үеэр төрийн албан хаагчдын амиа хорлолт ихээхэн нэмэгдсэн. Харин үгээ хэлсэн, зугтсан хүмүүсийг ихэвчлэн шоронд хориж, эсвэл сэтгэцийн эмнэлэгт албадан эмчлүүлдэг байлаа. Орчин үеийн Орос улс энэ арга барилыг эргэн ашиглаж эхлээд байна.
Дүрвэлтийн гурван хэлбэрээс хамгийн ховор нь ил тод хувилбар. Ийм төрлийн дүрвэлтийн өртөг асар өндөр. Гэсэн ч сүүлийн үед анхаарал татахуйц жишээнүүд хэд хэд гараад байна.
Цөллөгт байгаа хүний эрхийн идэвхтэн Владимир Осекчины хэлснээр, Кремль 2022 оны есдүгээр сард хэсэгчилсэн дайчилгаа зарласны дараа түүний үүсгэн байгуулсан "Gulagu.net" рүү оросуудаас дэмжлэгийн зурвас ирэх нь нэмэгдсэн. Мөн Оросын зарим хэвлэлд мэдээлж буйгаар, ФСБ буюу Дотоод аюулгүй байдлын албаны дотор хорлон сүйтгэх ажиллагаа болон тушаал зөрчих явдал нэмэгдэж, ажлаасаа гарахыг хүссэн ажилтнуудын тоо олшрох болжээ. 2023 оны зургадугаар сард Вагнерын тэргүүн Евгений Пригожины удирдан зохион байгуулсантай адил бослого дахин гарвал ФСБ-ийн ажилтнуудын цөөнгүй хувь нь Путины талд үлдэхээргүй болсон гэдгийг цөллөгт байгаа олигарх Михайл Ходорковский хэлжээ.
Эдгээр мэдээллийг шууд үнэн гэж батлах аргагүй ч Орос дахь ил тод эсэргүүцлийн хандлагатай нийцэж байгаа юм.
Эргэн сануулахад, Евгений Пригожин Оросын Батлан хамгаалах яамны дайны арга барилыг ил тод шүүмжилж байгаад, эцэст нь дээрх бослогыг зохион байгуулсан билээ. Улмаар бослогоос хоёр сарын дараа тэр онгоцны ослоор амиа алдсан.
Түүнчлэн Кремлийг дэмждэг байр суурьтай байсан хуульч Илья Ремесло саяхан гуравдугаар сард Путиныг хууль ёсны бус удирдагч хэмээн нэрлэж, огцрохыг шаардсан. Харамсалтай нь үүний дараахан түүнийг 30 хоногийн хугацаатай сэтгэцийн эмнэлэгт албадан хэвтүүлжээ.
Дараа нь дөрөвдүгээр сард реалити шоуны од, нөлөөлөгч Викториа Боня улс орны бодит асуудлуудыг нууж байна гэж Путиныг шүүмжилсэн. Үүний хариуд Кремлийг дэмжигч телевизийн хөтлөгч түүнийг доромжилж, гадаадын агент гэж зарлахыг шаарджээ. Гэхдээ Боня Монакод амьдардаг тул түүнд аливаа хэрэг тулгалаа гэхэд өөрийг нь байлцуулахгүй шүүх магадлалтай.
Дүрвэлтийн хамгийн түгээмэл хэлбэр нь эцсийн дүрвэлт. Орчин үеийн Орост “цонхоор унах” гэдэг аймшигтай улс төрийн ёгт хэллэг гарч ирээд буй. Сэжигтэй үхлүүдийг ихэвчлэн аллага гэж таамагладаг.
Оросын зарим элит нэгэн цагт үнэнчээр хүчин зүтгэж байсан тогтолцоондоо эргэлзэж эхэлмэгцээ ил тод эсэргүүцэхээсээ илүүтэйгээр амиа егүүтгэх сонголт хийдэг байж магадгүй юм. Тэдний энэ эцсийн алхмыг улс төрийн дэглэмээс гарч буй нэг хэлбэр гэж ойлгож болно.
Гурав дахь хэлбэр буюу газарзүйн дүрвэлт гэдэг нь Оросоос явахыг хэлнэ. Байгалийн нөөц, экологийн дэд сайд асан Денис Буцаевын тохиолдол энэ хувилбарт багтана. Түүний Оросыг орхисон шалтгаан тодорхой. Тодруулбал, Буцаев авлигын мөрдөн шалгалтад холбогдож, ажлаа алдсан. Гэхдээ гүнзгий улс төрийн шалтгаан байсан эсэх нь тодорхойгүй.
Дайн эхэлснээс хойш Оросын цөөнгүй албан тушаалтан Буцаевын замаар явсан билээ. Тухайлбал, Газпромбанкинд удирдах албан тушаал хашиж байсан Игорь Волобуев болон НҮБ-д суугаа Оросын төлөөлөгчийн газрын дипломат Борис Бондарев нар албан тушаалаасаа татгалзаж, дэглэмээс ил тод зайгаа бариад буй.
Мөн дайны эхний есөн сарын хугацаанд Оросын тагнуул, аюулгүй байдлын албаны дор хаяж зургаан ажилтан ил тод дүрвэсэн. Тэдний дунд ГРУ, ФСБ, болон урьд өмнө хэзээ ч ийм тохиолдол гарч байгаагүй ФСО-ийн ажилтнууд байсан. Тэд Оросын засгийн газар авлигад идэгдсэн, дайны талаар үнэн мэдээллийг нуун дарагдуулсан гэх зэрэг шалтгааныг дуу нэгтэйгээр хэлж байсан юм.
Магадгүй ил тод зарлалгүйгээр чимээгүйхэн эх орноо орхисон дүрвэгсэд хавьгүй олон. Гадаадад байгаа дүрвэгчдийг онилсон түүх Орост нэг бус бий тул тэд чимээгүй байхыг сонгох нь ч аргагүй.
Эцэст нь, Оросын ихэнх албан тушаалтан дэглэмийг эсэргүүцсэн бодлоо дотроо хадгалдаг. Яагаад гэвэл Зөвлөлтийн түүх үе үеийн албан тушаалтнуудад эсэргүүцэл ямар аюултайг сургасан билээ. Гэвч тэд ямар нэгэн байдлаар дүрвэх сонголт хийсээр байна. Өнгөн талаасаа Кремль тогтвортой харагдавч дотооддоо гүн гүнзгий хагаралтай байна.
ЭХ СУРВАЛЖ: MOSCOW TIMES
